دکتر محمد تقی شیخی در گفتگو با "مجله الكترونيكي فصل نو " با تاکید بر ساختار جمعیتی کشور ، روند شهر نشینی به مشکلات ناشی از شهرنشینی و رشد جمعیت و نبود برنامه ریزی و اصلاحات مناسب برای رفع این چالش ها اشاره مي كند.

- ساختار جمعیتی کشور چه رابطه ای با حاشیه نشین شدن جوانان دارد؟
ترکیب جمعیتی ایران به گونه ای است که در آن سهم قابل توجهی از جمعیت یعنی حدود 50% جمعیت کشور در سنین کمتر از 29 سالگی قرار دارند. این گونه ترکیب که منشأ آن به دهه 1360 بر می گردد، خود نا به سامانی های مختلف جمعیتی ، اشتغال ، مسائل اقتصادی و نظایر آن را در جامعه ایران ایجاد کرده و پیش تر هم به آن دامن می زند. بنابراین افزایش زاد و ولد در یک دوره آثار و تبعات فراوان جمعیتی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی در سال های بعد بر جای می گذارد.این فرایند به گونه ای است که حتی نسل های آتی نیز به نحوی با شرایط غیر عادی روبرو می گردند. این بدان معناست که جمعیت جوان در سن ازدواج ، زیر سن ازدواج و حتی جدید ازدواج کرده ، خود در باروری آتی تأثیر دارد.

فرایند یاد شده ، شاید دو نسل (60 سال ) یا بیشتر نیز به طول انجامد.از این رو پیش گرفتن سیاست های محتاطانه در برابر جمعیت امروزه پیش نیاز هر گونه برنامه ی توسعه ای در جامعه است.شرایط حاضر ایران و بسیاری از کشور های در حال گذر به صنعتی شدن در کشورهای توسعه یافته کنونی نیز رخ داده است و ویژه کشور ما نیست .گرچه در حال حاضر و در طی 15 سال اخیررشد جمعیت ایران روندی نزولی داشته است لیکن روند افزایشی همچنان برای سال ها صرفاً به خاطر جوان بودن جمعیت کشور ادامه خواهد داشت.

- تغییرات در سبک زندگی و چالش های شهرنشینی در ایران چگونه عوامل حاشیه نشینی جوانان را فراهم کرده است ؟

جمعیت ایران که دارای ساختار جوانی است ، طی سال های اخیر با چالش های فراوان از جمله مسکن روبرو است. از آنجا که طی چند دهد اخیر ایران سریعا ٌ از یک جامعه سنتی به یک جامعه نوین و با شرایط جدید متحول شده و در آن نظام خانواده از گسترده به هسته ای تبدیل شده است ، تحت چنین شرایطی مسئله مسکن جوانان نسبت به هر زمانی در گذشته حادتر و پیچیده تر شده است. در حالی که روش زندگی ، نظام اشتغال ، معیار های آموزشی و ... جوانان در این مدت به شدت تغییر کرده است ، چالش مسکن همچنان پایدار و حتی جدی تر باقی مانده است.

رشد گام های سریع شهرنشینی در ایران موجب پیدایش اسکان نا سالم ، نیمه استاندارد ، غیر استاندارد و حتی در مواردی زاغه نشینی شده است. این وضعیت ه مسئله پیچیده ای در بسیاری از شهر ها از جمله تهران تبدیل شده است. شرایط ناسالم مسکن جوانان را در معرض بسیاری از آسیب ها از جمله اعتیاد ، الکلیسم ، رفتارهای مجرمانه ، انحراف ، فقر ، طلاق ، رفتارهای غیر عادی و نظایر آنها قرار می دهد . به هر حال مسکن ناسالم شهری تنها یک مسئله فیزیکی نیست ، بلکه یک تجلی فیزیکی از مسائل عمیق تر اجتماعی واقتصادی است که در کشور پدیدار می شود.

- شما چه عواملی ر ایجاد کننده حاشیه نشینی در کشور می دانید ؟
شهرنشین شدن جامعه خود بر این مشکل ( حاشیه نشینی ) می افزاید. شهرنشینی و وسایل ارتباطی لازم و ملزم یکدیگرند و باعث می شوند که تغییرات اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی هر چه بیشتر صورت گیرد. رفت و آمد ها و ارتباطات بین افراد جامعه عمدتاً باعث از بین رفتن سنت ها شده و در نهایت الگوهای جدید و مدرنیسم جایگزین آنها می شوند.

پیدایش شهر ها خود مشکلاتی را بر جای گذاشته که چنانچه برنامه ریزی های مقتضی برطرف نگردد ، مسائل و مشکلات در جامعه بیشتر می شود. در این میان سیاست های منطقه ای نیز خود عاملی در بروز مسائل اجتماعی است. سرمایه گذاری ، سیاست گذاری ، تعیین اولویت ها و ... بر بروز مسائل اجتماعی مؤثرند. پدیده یاد شده عمدتاً پدیده ای جامعه شناختی است و نیاز به تجزیه و تحلیل جامعه شناسانه دارد.

بدین گونه که در گذشته و در دوره ی رونق روستایی مازاد جمعیت کم و بیش و به گونه ای آشکار و پنهان جذب زمین و فعالیت های کشاورزی و دامداری می شد ؛ در حالی که در جامعه قاون مند شهری مازاد جمعیت به راحتی نمی تواند در بخش های مختلف جذب گردد یعنی وضعیتی که خود مشکلات فراوان به همراه دارد.

ساختار جمعیتی موجود باعث گردیده است بسیاری از جوانان در وضعیت حاشیه ای قرار گیرند و از زندگی و شرایط اجتماعی ، اقتصادی و رفاهی خود حداقل رضایت را داشته باشند و عمده ای از نیاز های آنها بر طرف نگردد و در موقعیت محرومیت قرار گیرند.افراد در گروه های سنی 15 تا 25 سال به علت عدم امکان دستیابی به شغل مناسب در جامعه ، آسیب پذیرترند. بسیاری از منحرفیت اجتماعی و افراد خلافکار در گروه های سنی 15 تا 25 ساله قرار دارند ، یعنی کسانی که به خاطر ضعف در برنامه ریزی های اشتغال نتوانسته اند کار مورد نظر خود را به دست آورند و در معرض بسیاری از آسیب ها قرار می گیرند.هم چنین مشکلات مربوط به تهیه جهزیه و عدم امکان دسترسی آسان برای ازدواج باعث بروز خودکشی ، سرقت و ... می شود.

- جوانان خود حاشیه نشین شده اند یا به حاشیه رانده شده اند؟
از این رو ساختار جمعیت و چگونگی آن بر حاشیه راندن جوانان تأثیر فراوان دارد . حاشیه نشینی جوانان در قالب های اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی قابل بررسی و ارزیابی می باشد. جوانان نه این که به طور داوطلبانه و دلخواه وارد وضعیت حاشیه نشینی می گردند بلکه فشارها و مضایق اجتماعی و اقتصادی عصر حاضر موجبات چنین شرایطی را فراهم آورده است. وضعیت یاد شده امروز نه در ایران بلکه در بسیاری از دیگر جوامع رو به توسعه به چشم می خورد. این نکته نیز قابل ذکر است که پدیده حاشیه نشینی تأثیر فراوان بر نا به هنجاری های هر چه بیشتر در جامعه دارد.سیاست های منطقه ای ، مسائل مربوط به توزیع درآمد ، مسائل مربوط به مسکن و مسائل درون شهری از عواملی است که در تشدید این پدیده سهم به سزایی دارد.

- راهکارهای پیشنهادی شما برای عبور از بحران حاشیه نشین شدن جوانان چیست؟
جهت پیشگیری این وضعیت خزنده و خطرناک مسئولین و برنامه ریزان اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی می بایست آن گونه شرایطی را فراهم آورند که در سال ها آتی دایره این پدیده وسیع تر نگردد.با وسیع تر شدن دایره حاشیه نشینی اجتماعی و اقتصادی جوانان بسیاری از موارد بحران نیز به طور آشکار و پنهان پدیده ای گردد که هر یک پیامد های خاص خود را نیز دارد و در قالبی تصاعدی ، چالش ها و مشکلات نه تنها جوانان بلکه جامعه نیز به طور عام افزایش می یابد.

همین طور جهت پیشگیری از بحران حاشیه نشینی آینده نگری لازم ( میان مدت و طولانی مدت ) صورت گیرد، رشد جمعیت کنترل گردد ، در بخش های مختلفی که به جوانان مربوط می گردد و سرمایه گذاری گردد ؛ بدان معنا که امکانات اشتغال و تأمین معیشت زندگی در قالب مناسب آنان بر حسب شرایط مکانی و زمانی تحقق یابد. چنین وضعیتی ( روند حاشیه نشینی ) امروز در ایران گرچه به چشم می خورد ، پیشگیری از گسترش آن کمتر در دستور کار برنامه ریزان قرار دارد. با اصلاح و کنترل پدیده ی حاشیه نشینی از بسیاری نا به سامانی ها روانی نیز در بین جوانان می توان جلوگیری کرد.

این نکته نیز حائز اهمیت است که دختران نیز در عصر حاضر به گونه ای احساس حاشیه ای یا حاشیه نشین شدن اجتماعی و اقتصادی می نمایند ؛ صرفاً به این خاطر که با دست یابی به تحصیل و آموزش انتظارات آنان تغییر کرده و افزایش یافته است و در چنین شرایطی که آنان انتظاراتی دارند که به گونه ای متکی به خود روند زندگی خود را به لحاظ زندگی اجتماعی و اقتصادی دنبال نمایند. این در خالی است که چنین شرایطی کمتر برای آنان فراهم آمده است و به نوعی دچار حاشیه نشینی مضاعف شده اند.

بنابراین این خود به عنوان یک بحران یا مسئله نسبتاً پنهان در جامعه مطرح است که نیاز به بررسی ،مطرح کردن ، ارزیابی و ارائه راه حل های لازم دارد.

وضعیت امروز ایران که خود نیاز به نظارت هماهنگی ، اصلاحات موردی و حمایت های موردی و نظایر آن دارد تا اینکه جمعیت ساختار مطلوب خود را به ویژه در عصر توسعه صنعتی و جامعه شهری پیدا کند و سالیانه حداقل حدود 500 تا 600 هزار شغل جدید و مسکن جدید نیاز است و چنانچه با برنامه ریزی و پیشگیری های لازم اقدام نشود ، در آینده با مشکلات فراوانی روبرو خواهیم شد.

دکتر صالحی بر این اعتقاد است که گنجایش جوانان و عبور موفقیت آمیز آنها به بزرگسالی در 3 بعد تحلیل می شود:
کسب مهارت برای اشتغال فعال :
"در 20 سال گذشته رشد چشم گیری در دستاوردهای تحصیل جوانان ایرانی در سرتاسر کشور وجود داشته است که از طریق افزایش نرخ های ثبت نام معلوم می گردد. به هر حال همانند بسیاری از کشورهای خاورمیانه و آفریقای شمالی ، بازار کار رسمی ایران به طور نامتناسبی به کسانی که دارای مدرک دانشگاهی بالاتر هستند ، پاداش های بالایی می دهد که بنابراین منجر به ایجاد نظام آموزشی مبتنی بر تمرکز بر تولید مدرک به جای افراد آموزش دیده می شود. "
یافتن یک شغل
" بعد از اتمام مدرسه ، جوانان ایرانی با چندین مانع در انتقال به اشتغال روبرو می شوند و تحصیل کردگان با نرخ بالای بیکاری و زمان طولانی مدت بیکار ماندن مواجه می شوند.قوانین سخت اشتغال در ایران در کمک به تعداد زیادی از جوانان جویای کار برای یافتن شغل مناسب ناتوان است."
ازدواج و تشکیل خانواده
"در دو دهه ی اخیر زندگی خانوادگی در ایران تغییرات اساسی کرده است. با کاهش نرخ باروری ، هم مردان و هم زنان بیشتر برای ازدواج صبر کرده اند. درصد مردان و زنان ازدواج نکرده ی بین 25 تا 29 سال به سرعت در حال افزایش است. به طوری که از 8 درصد به 25 درصد در زنان و در مردان از 20 درصد به 40 درصد افزایش یافته است.تخیر در خروج از خانه والدین در بین جوانان ایرانی نیز افزایش یافته است زیرا انها زمان بیشتری در مدرسه می مانند و نمی توانند به مکانی متعلق به خود نقل مکان کنند.
نسبت مردان 20 تا 29 ساله ای که با والدینشان زندگی می کنند از حدود 50 درصد در 1984 به حدود 75 درصد در 2005 و برای زنان از 20 درصد به 48 درصد افزایش یافته است.
این افزایش سن شاید یک پدیده مثبت باشد . شاید تأخیر در سن ازدواج و تشکیل خانواده و داشتن فرزنداز نتایج سرمایه گذاری در آموزش باشد ؛ اما مجرد ماندن مشکل تازه ای در انتقال به بزرگسالی به وجود می آورد.
شاید تأخیر در تشکیل خانواده واکنشی در برابر آداب و رسوم ازدواج باشد زیرا خرید مسکن و هزینه های خانواده رو به افزایش است."
دکتر اصفهانی به عوامل پدید آورنده حاشیه نشینی جوانان ایرانی بیشتر از منظر اقتصادی پرداخته است و با توجه به ساختار جمعیتی ایران مطالعات خود را انجام داده است.
در بسیاری از موارد بیشتر توجه به عواقب و پیامد های یأس به چشم می خورد و یأس و سرخوردگی جوانان به عنوان عاملی مهم در لایه های پنهان اجتماعی نادیده گرفته می شود و عموماٌ توجه به پدیده هایی مثل جرم ، انحراف ، حاشیه نشینی و . . . معطوف است.


روند بروز یأس اجتماعی و پیامدهای آن
از نظر مانهايم ، ارزش ها فرآورده هاي ساختگي (Manufactured) نيستند بلكه هنگامي ارزش ها توليد مي شوند كه " واقعيت اجتماعي در حال رشد ، مسائل غير قابل محاسبه و جديدي را به جريان هاي فكر عرضه مي كنند" ، در حالي كه اين جريان ها تدريجي و تكاملي باشند. در بین نسل جوان با اشاره با گسترش ارتباطات در سطح جهانی ، بسیاری از ارزش های دوره های قبل رنگ باخته و یا تغییراتی در آنها به وجود آمده و یا حتی ارزش های جدیدی پا به عرصه گذاشته اند و در کنار همه اینها ناتوانی در دستیابی به منابع و امکانات نیز بیشتر شده است و از تقابل نیاز و محرومیت ، یأس اجتماعی شکل می گیرد.
به حاشیه رانده شدن جوانان که سرمایه های اجتماعی بالقوه جامعه به حساب می آیند عواقب بسیاری دارد. تلاش جوانان برای کسب موقعیت های اجتماعی بالا تر و احراز منزلت اجتماعی عموماً محتوم به شکست است چرا که پاسخ های کانالیزه شده و مشخص جامعه و نهادهای اجتماعی راه را برای آنان تنگ می کند و پتانسیل بالایی در جامعه به هرز می رود. جامعه سرمایه های نمادینی را از طریق آموزش همگانی به نسل جوان می دهد وجوانان مجالی برای رفع توقعی که برایشان به وجود آمده در جامعه نمی یابند و در راستای همین عنوان دهی ( مهندس ، دکتر ، کارشناس و. . . ) فرصت ها و امکانات مطلوبی را نمی تواند برای آنان فراهم می آورد .( توکل و قاضی نژاد ، 1385 : 108)
می توان یأس را در عرصه های مختلف جامعه مورد بررسی قرار داد:
یأس اقتصادی:
عدم مشارکت اقتصادی ، بی ثباتی بازار کار ، نبود فرصت های شغلی مناسب با تخصص، تعدد مشاغل کاذب، وابستگی به والدین و... از عوامل ایجاد کننده ی یأس اجتماعی جوانان در عرصه اقتصادی هستند. نبود شغل و در نتیجه درآمد ، مشکلاتی مانند عدم تأمین نیاز های رفاهی ، ناتوانی در پرداخت هزینه های زندگی و بهای مسکن و بروز فقر را موجب می شود.
یأس اجتماعی:
سکونت در حاشیه شهرها ، نبود فرصت های مدنی و نبود تسهیلات رفاهی مناسب از سوی دولت ، جوانان را دچار سرخوردگی کرده است. در نظام دموکراتیک آموزش ، گروه های هم سن اغلب در مدارس ، دبیرستان ها و دانشگاه ها با هم آموزش می بینند و دوره ی زندگی مشترکی را با هم تجربه می کنند و در هنگام اتمام تحصیلات و ورود به جامعه و بازار کار مسیر شغلی جوانان فقیر و غنی از هم جدا می شود و این امر باعث می شود که آنان آموزش و پرورش را عاملی در محرومیت خود بدانند چرا که نتوانسته اند زودتر به بازار کار وارد شود و درآمدی داشته باشند. اغلب سطوح مشارکت مدنی در بین این جوانان پایین است و فرصت های کمی برای گذارن اوقات فراغت دارند. البته در این میان باید متذکر شد که کمبود وقت در زندگی بسیاری از کسانی که به حاشیه رانده شده اند وجود دارد؛ زمان عامل مهمی در فعالیت های مدنی محسوب می شود ولی نیاز های مالی و تکاپو برای برطرف کردن مایحتاج اغلب زمانی برای این گونه مشارکت های مدنی باقی نمی گذارد.


یأس سیاسی :
عدم مشارکت در انتخابات ،عدم شرکت در تظاهرات ، نبود انگیزه در فعالیت های حزبی و.. از پیامدهای یأس سیاسی جوانان به شمار می رود. جوانان به حاشیه رانده شده خود را ناتوان در تصمیم گیری های کلان جامعه دانسته و خود و حق رأی خودرا ناچیز دانسته و از فعالیت های سیاسی کناره گیری می کنند.البته ممکن است برخی از مطرودین علاقمند به فعالیت های سیاسی باشند ولی امکانات و فرصت های لازم را در اختیار نداشته باشند.
همین طور یأس را می توان در سه سطح خرد ، میانه وکلان مورد مطالعه قرار داد.
یاس در سطح کلان به ایجاد گروه هایی منفعل در جامعه می انجامد.گروه هایی که در تصمیم های کلان دخالتی نمی کنند عموماً، خود را نادیده انگاشته ، می پندارند و حضور خود را چنان ضعیف تلقی کرده که هر گونه مشارکتی در سطح کلان را بی تأثیر می دانند. در سطح میانه عدم مشارکت در گروه های اجتماعی، تماس نداشتن با افراد محل سکونت یا اشتغال از پیامد های یأس است. زندگی شهرنشینی و عدم مالکیت مسکن ، فرد را نسبت به کسانی که دارای محل سکونت دائمی در یک مکان هستند بی قدرت تر می کند و در نتیجه مشارکت فرد را در سطح محله و رفع مشکلات پایین می آورد .
در سطح فردی نیز به ضعف شبکه ارتباطی فرد ،انزوا ، افسردگی ،خودکشی، بروز انحرافات و غیره می توان اشاره کرد. نبود شغل ، عدم کسب فرصت های مناسب برای ازدواج و تشکیل خانواده زمینه را برای بروز انحراف و کجروی در بین جوانان فراهم می کند.

یأس اجتماعی در سه سطح خرد ، میانه و کلان
طبق نظریه ناهمنوایی مرتن ، نوآوران گروه هایی هستند که اهداف را قبول دارند اما راه های رسین به اهداف مورد پذیرش آنان نیست. ( تنهایی ، 1374 :209 ) بسیاری از جوانانی که برای امرار معاش و تأمین زندگی دست به قاچاق ، سرقت ، اختلاس و. . . می زنند از طریق راه های نا مشروع و نا مقبول در صدد رسیدن به اهداف مقبول در جامعه هستند.
هم چنین منزویان نیز کسانی هستند که نه اهداف و نه راه های رسیدن به اهداف را قبول ندارند و از جماعه کنار کشیده و منزوی شده اند.اصلاً هیچ چیزی را قبول ندارند و ظاهراً هیچ اخلاق ، ارزشی و اسلوبی را نمی پسندند. ( همان )
از رویکرد تضادی و با بررسی علل زیربنایی بسیاری از طرد شدن ها و حاشیه نشین کردن های اجتماعی را می توان نتیجه روابط نابرابر قدرت و منزلت در جامعه لحاظ کرد و عدم دستیابی جوانان به منابع مادی جامعه را حاصل تلاش نسل قبل در حفظ موقعیت خود دانست . نسل پیر که در موقعیت های تثبیت شده ای قرار دارند ، خواهان حفظ امکانات و فرصت ها برای خود هستند و بنابراین نسل جوان را از دستیابی به این منابع محروم می کنند و جوانان را به حاشیه میدان های اجتماعی می رانند.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

تنهایی ، ابوالحسن.1374. درآمدی بر مکاتب و نظریه های جامعه شناسی.تهران : نشر مرندیز.
گیدنز، آنتونی. 1386. جامعه شناسی.حسین چاوشیان ( مترجم ). تهران : نشر نی.
توكل ، محمد و مريم قاضي نژاد. 1385 ." شكاف نسلي در رويكرد هاي كلان جامعه شناختي : بررسي و نقد رهيافت هاي نسل تاريخي و تضاد با تاكيد بر نظرات مانهايم و بورديو". نامه علوم اجتماعي. شماره 27 .صص97- 124 .

سیمن کوشیده تا، ضمن ارائه تعریفی از مفهوم بیگانگی و مشخص نمودن تیپولوژی بیگانگی، صور و انواع تظاهرات رفتار بیگانه گونه را در 5 نوع قابل تمیز(Seeman,1959:63) که بنظر وی رایج ترین و متداول ترین صور کاربرد مفهومی واژه در ادبیات جامعه شناسی و روان شناسی است، نشان دهد. اولین مرحله بیگانگی اجتماعی احساس بی قدرتی یا یأس اجتماعی است.احساس بی قدرتی عبارت است از احتمال یا انتظار متصوره از سوی فرد در قبال بی تاثیری عمل خویش و یا تصور این باور که رفتار او قادر به تحقق و تعیین نتایج مورد انتظار نبوده و وی را به هدفی که بر اساس آن کنش او تجهیز گردیده،رهنمون نیست. سیمن معتقد است که این مفهوم از بیگانگی بیش از صور دیگر آن در ادبیات معاصر کاربرد دارد. یأس اجتماعی در نهایت امر موجب خواهد شد که فرد برای رسیدن به اهداف حقه خویش، به اعتراض در برابر ساختارهای موجود اقدام کند و این گونه اقدامات و اعتراضات پایان خوشی برای وی و جامعه نخواهد داشت.

1- تقی طزری، کارشناس ارشد پژوهشگری- دانشگاه تهران
2- Alienation این مفهوم معمولاً در زبان فارسی به « از خود بیگانگی» ترجمه شده است. به نظر می رسد از خود بیگانگی یکی از صور بیگانگی باشد و لذا معادل مناسبی برای آن نیست.

منابع:
- آراسته خو،محمد(1369)نقد و نگرش بر فرهنگ اصطلاحات علمی – اجتماعی،تهران،گستره
-Seeman, Melvin(1959)On the Meaning of Alienation. ASR.

آنچه در این میان مطرح است این است که به باور بسیاری از کارشناسان تمام این مباحث اساسا بحثهای جدید نیستند و بارها به اینگونه مباحث پرداخته شده است دراین خصوص دولت در خیلی از کارها از صاحبنظران آن رشته خاص دعوت به همکاری نمی کند و کارها به کسانی که تخصص علمی و تجربی در انجام آن امور را ندارند ، واگذارمی شود .همچنین یکی دیگر از مسائلی که در این خصوص بیش از عامل اول خود را نمایان می کند، موازی کاری در جامعه است . امروزه 23 نهاد با بودجه های فراوان در کشور درگیر آسیب های اجتماعی هستند. اما باز هم شاهد افزایش آسیب های اجتماعی هستیم . موازی کاریها ، دوباره کاریها و عدم انسجام در برنامه ریزی و تمرکز در اجرا و نظارت و نظر خواهی از جوانان و صاحبنظران علمی و اجرایی همگی باعث کمرنگ شدن تاثیر اقدامات صورت گرفته در جامعه می شود. یعنی ما به این ترتیب فقط یک سطل آب را در کویر پاشیده ایم.
برخی بر اساس برداشتهای خاصی که از اوضاع اجتماعی دارند معتقدند جامعه ایران سرشار از مولفه های شادی بخش است و جو به وجود آمده به دلیل رسوخ طرز تلقی خاصی است که توسط برخی رسانه ها درجامعه به وجود آمده است. دراین خصوص سانی شفاف و صادقانه موافق هستم اما با جنجال و جو سازی وغوغا سالاری و ارایه آمار و ارقام تشنج آور ونشر یاس و نا امیدی در جامعه بدون ارایه راهکار مخالفم. زیرا جو سازی که توسط برخی رسانه های " زرد" صورت می گیرد ، اهرمی برای تقویت روحیه یاس در جامعه می شود. بیان یکسری از حقایق هر چند حقیقت داشته باشد اما با بزرگ نمایی که به آن داده می شود، مولفه ای است که باعث تشدید و ایجاد یاس در جامعه می شود.- با جو سازی مخالف هستم و معتقدم که ما باید شادی را با هزل ، طنز و یا بی بند و باری متفاوت بدانیم.

1- محمد رضا مسعودی، کارشناس مردم شناسی- دانشگاه یزد

ولي در آخر اگر از نگاه جامعه شناسانه و مردم شناسانه به اين موضوع بنگريم به اين نتيجه خواهيم رسيد كه ريشه اصلي اين ياس و ناميدي در ميان جوانان تغيير و دگرگوني در ارزشهاي اجتماعي و فرهنگي مي باشد كه از بنيان خانواده سرچشمه ميگيرد.
چرا كه پايه اصلي شخصيت اين جوانان كه سرمايه هاي آينده اين مرزو بوم مي باشند در درون همين خانواده ها است كه شكل مي گيرد و متبلور مي شود ولذا ريشه قوام ودوام يك جامعه به هسته اصلي آن يعني انسجام خانواده ها بستگي دارد .هرچند كه مسائلي چون،اقتصاد ،تورم،بيكاري ،و..ميتواند بر روي نگرش افراد و خانواده ها تاثير بسزايي بگذارد ،اما نبايد از عامل كم رنگ شدن ارزشهاي اصيل فرهنگي و اعتقادي غافل شد.

چرا كه همين تغيير ارزشهاي فرهنگي است كه باعث تغيير در نگرش خانواده ها و متعاقبا فرزندان آنها نسبت به مسائل اقتصادي ،اجتماعي ،واعتقادي شده و متاسفانه شاهد هستيم كه در اين سير تغيير و تحول ،ارزشهاي اصيل سنتي و فرهنگي به سوي ارزشهاي مادي و مادي گرايانه گرايش پيدا كرده است و روز به روز ارزشهاي انساني كمرنگ و كمرنگتر ميشوند.
اين در حالي است كه ما يك جامعه سنتي ودر حال گذار به حساب ميآييم و از روي ناآگاهي در حال پيروي كردن از مدل هاي اجتماعي و فرهنگي غربي هستيم،لذاهمين امر باعث بوجود آمدن

نوعي دوگانگي ارزشي مزمن در بين خانواده ها، كه ماحصل آن فراموش كردن هويت فرهنگي ،اجتماعي و اعتقادي و در پي آن بروز پديده ديگري به نام ياس و نااميدي اجتماعي شده كه نتيجه اي جز خسران و واپس ماندگي براي رشد و توسعه كشور عزيزمان ايران نخواهد داشت.


اما به دور از همه اين مسائل اميد واقعا كلمه زيبا و آرامش بخشي است .همه ما اميدواريم به چيزي خاص،به آرزويي خاص خود،وبراي رسيدن به انها ميبايست اميدوار باشيم تا راه رسيدن به آنها را تكميل كنيم.

مي توان اميد را بعد معنوي يك آرزو و آمال دانست.زيرا ما انسانها هيچگاه نميتوانيم در تلاشها و اهدافي كه داريم مطمئن باشيم كه تحقق ميپذيرند و اين جزو خصلت ما انسانها است كه اگر از نتيجه كاري مطمئن نباشيم كمتر كششي به سوي انجام آن خواهيم داشت،اما نكته مهم همين جاست كه اين همان بعد معنوي اميد است كه مارا به سوي انجام دادن كارهايي تشويق ميكند كه از آينده ان مطمئن نيستيم.
لذا اميدي كه باعث انجام هر كار و عملي مي شود با افكار و اعتماد به نفس ما رابطه مستقيمي دارد .گاهي انساني را ميبينيم كه مشغول انجام دادن عملي خاص است اما نا اميدانه و مايوس ادامه ميدهد ،دليلش اين است كه عملش با تفكراتش در تضاد است و يا از اعتماد به نفس كمي برخوردار است.چ

به نظرم يكي از راههاي موفقيت انسانها در اين زندگي پيچيده و مدرن كه روز به روز سخت تر مي شود غير از تلاش و كوشش داشتن اميد فراوان به همراه اعتماد به نفس بالا است كه از جمع اينها يك انسان موفق حاصل ميشود.البته نظريات در علوم انساني مطلق وثابت نيستند و ممكن است كسي با داشتن اين فاكتورها هم باز به موفقيت دست نيابد.

ولي آيا تا به حال به اين موضوع انديشيده ايم كه( اميد)اين كلمه چهار حرفي توانسته است تا چه اندازه زندگي ما انسانها را دگرگون سازد.
اگر ما انسانها به چيزهايي ،به كارهايي،وبه اعتقاداتي و آينده اي اميد نداشتيم شايد حتي از عصر حجر وسنگ چخماخ هم فراتر نمي رفتيم و نميتوانستيم اينگونه زندگي كنيم،پيشرفت كنيم،متمدن شويم،فرهنگ داشته باشيم ،اختراع ،اكتشاف ،ازدواج وتوليد مثل كنيم ،مراسم تدفين وعروسي بگيريم و...
به نظرم انسان در لحظه لحظه زندگي خود اميد به چيزهايي دارد كه اين اميد مي تواند لحظه بعدي زندگي او را بسازد .پس هميشه سعي كنيم در لحظات اميد بخش زندگيمان اميدهاي قوي و پررنگ تر از لحظه قبلي داشته باشيم تا بتوانيم اين مسير پر پيچ وخم زندگي را آسان طي طريق كنيم و به سر منزل مقصود برسيم.

اعتماد را مي توانيم در دوسطح اطمينان به رازداري وصداقت كنشگران وميزان مشروعيت ومقبوليت نظام سياسي بررسي كنيم.
"اعتماد مفهوم كانوني نظريات كلاسيك جامعه شناسي ونيزمحوراصلي تئوريهاي نوين سرمايه ي اجتماعي وزمينه ي تعاملات وروابط اجتماعي است.نتايج بسياري ازمطالعات اخير درسطح كشورحاكي ازكاهش سطح نسبي اين متغيردرنزد اقشارمختلف اجتماعي است."(ارمكي،1383: 100)
وجود ويژگي هاي خاص وتغييرات اقتصادي واجتماعي وسيع بستر بي اعتمادي فزاينده را دركشورپديد آورده است.
پيدايش ارزشها ونيازهاي جديد منجربه بالا رفتن سطح نيازها شده وازطرف ديگرامكان دستيابي به اين ارزشها ونيازها محدود گرديده است.
"عدم تطبيق ابعادمختلف پايگاه وازجمله ثروت،قدرت،منزلت ودانش،كه به دنبال رشدوگسترش عواملي چون شهرنشيني،تحصيلات وغيره فراهم مي آيد،انتظارها،توقعات ومطالباتي رابه وجود مي آورد كه اجابت آن ازعهده ي بسياري ازجوامع خارج است."(چلبي،1379: 32)
ازسويي با تضعيف ارزشهاي مذهبي،توجيهات مذهبي كاركردخود را از دست خواهد داد وانسانها كم وبيش سراسيمه ومتوحش به دنبال دستيابي به اهداف مادي مي دوند.سيستم كنترل بيروني (قانون ومقررات)ووعظ عالمانه ومذهبي ديگر دراين شرايط نتيجه نمي دهد،بالاخص وقتي كه كنترل كنندگان وواعظان خود به اين فرآينددچار يا برخي گرفتارشده اند.(ارمكي،1383: 103)
دراين شرايط هركس به دنبال منافع خودش است ومي خواهد"گليم خودراازآب بيرون بكشد"،چنين وضعيتي درتاريخ ما شاهدبسيار دارد.به گونه اي كه درعميق ترين لايه هاي فرهنگ وزبان وادبياتمان رسوخ كرده است.وجود ضرب المثل هاي بي شماري كه بر"چسبيدن كلاه خود"،"آسته رفتن وآسته آمدن"و"زبان سرخ"را دركنترل داشتن،تأكيد مي كنند،حكايت از ريشه هاي تاريخي بي اعتمادي اجتماعي درجامعه ي ما دارد.
"شرايط تاريخي وساخت قدرت عمودي وآمرانه ناشي ازتداوم حكومت استبدادي درايران شرايطي را به وجود آورده است كه مي توان آنرا"فرهنگ سياسي تابعيت"قلمداد نمود.در فرهنگ سياسي تابعيت،رفتارهاي افراد تركيبي است ازفرصت طلبي،انفعال وكناره گيري،اعتراض سرپوشيده وترس.چنين فرهنگي توانايي افراد رادرهمكاري واعتماد به يكديگر تضعيف مي كند."(ارمكي،1383: 105)
ميان دودسته نظريات كلاسيك ومعاصر،نظريات كلاسيك بيشتر به ساخت اجتماعي وآراي معاصربيشتربه ارتباطات وروابط اجتماعي گرايش دارند.(همان:107)
يكي ازويژگي هاي موردبررسي دراين نظريات مسئله ي مخاطره ونقش محوري آن درسامان جامعه ي معاصرمي باشد.بسياري ازنظريه پردازان نظيربك،لش وگيدنز جامعه ي جديد رامخاطره آميزقلمداد كرده وخصوصاً بررابطه ي آن با اعتمادتأكيد كرده اند.(همان)
بي اعتمادي وسوءظن تأثيرمؤثروكاهنده اي برروابط وپيوندهاي اجتماعي دارد واين امرزمينه ي مناسبي براي انزواي اجتماعي افرادفراهم مي سازد.(چلبي،1383 :28)
باافزايش بي اعتمادي وسوءظن كه نشانگرعدم اطمينان واتكاء فردبه ديگران است،احساس عجز واحساس تنهايي تقويت مي گردد.(همان:21)
انزواي اجتماعي چنانكه گفته شد يكي ازمهمترين پيامدهاي بي اعتمادي اجتماعي است.انزواي اجتماعي رامي توان فقدان ارتباط وسست شدن پيوندهاي ميان افراد بايكديگروبا جامعه دانست.
"انزواي اجتماعي افراد راازمشاركت غيررسمي ورسمي درجامعه محروم مي كند.مبادله ي اجتماعي ودلبستگي اجتماعي راكاهش مي دهد.ازتبادل پايدارودائمي افكارواحساسات ازكل به فرد وازفردبه كل جلوگيري مي كند.موجب تضعيف ياقطع روابط ومبادلات نامتقارن گرم وروابط گفتماني مي شود،ازاحساس مشاركت درروابط گرم،صميمي وانساني جلوگيري مي كند.فرصتهاي مناسب را براي با هم زندگي كردن،باهم كاركردن،باهم تجربه كردن وبا هم بودن سلب مي كند وروابط طولاني،پايداروعميق راغيرممكن مي سازد.موارد ياد شده مي توانند پيامدهاي مختلفي ازجمله احساس تنهايي، احساس عجز،يأس اجتماعي وكاهش تحمل رابه دنبال داشته باشند."(چلبي،1383: 10)
ازديدگاه سيمن،انزواي اجتماعي واقعيتي است فكري كه درآن فردعدم تعلق وانفصال كاملي راباارزشهاي مرسوم جامعه احساس مي كند(همان:4)
يوريك معتقداست انزواي اجتماعي به معناي عدم وجود پيوندهاي اجتماعي درميان افراداست.گاله وديگران درتعريف خود براهميت شبكه هاي اجتماعي تأكيد مي كنند ودراين زمينه معتقدند كه افراد منزوي قادرنيستند درقالب شبكه هاي اجتماعي انسجام يابند.(همان)
"جامعه شناسان عمدتاً متوجه تبيين وتشريح چگونگي مخدوش شدن روابط اجتماعي وحالات وخصوصيات منفصلانه وپرخاشگرانه فرد درقبال جامعه وساخت اجتماعي اند."(محسني تبريزي،1370 :33)
جورج زيمل زندگي درمادرشهرها را كه برفرد رقابت،تقسيم كار،روتينه شدن روابط،تخصص،فردگرايي،قبول روح عيني وطردروح ذهني راتحميل مي كند واورابه بيگانگي سوق مي دهد،عامل اصلي درسرگرداني انسان مدرن به شمار مي آورد.(همان:34)
ملوين سيمن بيگانگي اجتماعي راازنظرفرد دررابطه با اجتماع،يعني ازديد روانشناسي اجتماعي مورد بررسي قرارداده،دراين رابطه پنج متغير زير را ازهم تميزمي دهد:
1- ناتواني وبي قدرتي:به حالت فردي گفته مي شود كه احساس بي قدرتي وبي اختياري نموده قادربه تحت تأثيرقراردادن محيط اجتماعي خودنباشد.
2- پوچي:فرد در چنين حالتي درعقايدوباورهاي خود دچارابهام وترديد شده،نمي داند به چه چيزي بايد اعتقاد داشته باشد.به عبارت ديگر،انتظارچنداني ازرضايت بخش بودن پيش بينيهاي رفتاري خوددرآينده ندارد.
3- بي معياري:حالتي ازخود بيگانگي است كه فرد احساس مي كند براي رسيدن به هدفهاي ارزنده ي خود نيازبه وسايل نامشروع دارد،يا كنشهايي اورا به حوزه هاي هدف نزديك مي سازد كه مورد تأييد جامعه نيست.(ستوده،1374: 251)
4- انزوا:هنگامي است كه شخص احساس مي كند با ارزشها ومعيارهاي جامعه بيگانه شده است،چنين حالتي فرد خود رابا آنچه ازنظرجامعه ارزشمند وداراي اعتبار است،هم عقيده وهمسونمي بيند.
5- جدايي ازخويشتن:سيمن بيگانگي به معناي جدايي ازخويشتن رابا مفهوم "هدايت شده توسط ديگري"يكسان مي شماردوميزان ودرجه ي آن رفتار را براساس پاداشهاي مورد انتظارآتي مي بيند،در اينصورت است كه شخص ازخويشتن خويش جدا مي شود براي آنكه اوازهيچ چيزبه خاطرخود آن چيزلذت نمي برد.(همان:252)
سيمن علل ازخود بيگانگي راناشي ازبوروكراسي وساختارديوان سالاري مدرن،عدم تجانس بين رفتارفردوسيستم پاداش جامعه مي داند وپيامد اين ازخودبيگانگي را دراحساس بي قدرتي وفتور،احساس تنفروبيزاري،بي هنجاري،احساس پوچي وبي معنايي وانزوا مي داند.(محسني تبريزي،1370: 40)
يكي ازپيامدهاي انزواي اجتماعي يأس اجتماعي است كه اين احساس آينده اي نا اميد كننده راترسيم مي كند واحساس منفي افراد را نسبت به آينده نشان مي دهد.(چلبي،1383: 15)
يأس وافسردگي موجب برهم زدن نظم وآرامش روان درزندگي شخصي،بي اعتنايي به مسائل حيات جمعي،احساس مغلوبيت دربرابر مسائل ومشكلات،بدگماني وبدبيني نسبت به ديگران وجريانات است.
باگسترش روابط وسرمايه ي اجتماعي يأس اجتماعي،احساس عجز واحساس تنهايي كاهش مي يابد وبالعكس.كاهش ياتضعيف روابط وسرمايه ي اجتماعي (انزواي اجتماعي)زمينه ي مساعدي براي تقويت يأس اجتماعي،احساس عجز واحساس تنهايي فراهم مي سازد.باتوسعه ي سطح روابط وسرمايه ي اجتماعي،تحمل اجتماعي افزايش مي يابد وباكاهش سطح روابط وسرمايه ي اجتماعي (انزواي اجتماعي)تحمل اجتماعي كاهش مي يابد.(چلبي،1383: 20)
اطلاع ازمحيط پيرامون وتحولات ورويدادها وهمچنين آگاهي ازمشكلات،ضعف ها وكاستي ها مي تواند اميدافراد رانسبت به آينده تضعيف كند ودرمقابل يأس اجتماعي رادرآنها تقويت نمايد.(همان:21)
هنگاميكه افرادمحيط پيرامون خودرا تهديدآميزارزيابي مي كنند وعلاوه برآن داراي اين احساس هستند كه براي جلوگيري ازآسيبهاي احتمالي نمي توانند اقدام مؤثري انجام دهند،يأس اجتماعي واحساس تنهايي تقويت مي گردد.(همان:22)
مي توان انتظارداشت كه اگرسطح روابط وسرمايه ي اجتماعي افراد افزايش يابد،ازميزان يأس اجتماعي،احساس عجزواحساس تنهايي آنها كاسته شود وبالعكس با كاهش روابط وسرمايه ي اجتماعي(انزواي اجتماعي)،يأس اجتماعي،احساس عجز واحساس تنهايي تقويت گردد.(همان:25)
به اعتقادچلبي،هرقدردرسطوح مختلف شبكه ي روابط اجتماعي جامعه روابط امدادرساني درابعاد مختلف معرفتي(راهنمايي،مشاوره وآموزش)،مادي(كمك اقتصادي)،عاطفي(همدردي)ومنزلتي(اعاده ي كرامت انساني)بيشترباشد،به همان نسبت ميزان يأس اجتماعي واحساس عجزكاهش مي پذيرد.چلبي معتقد است تحمل اجتماعي باتوسعه ي شبكه ي اجتماعي فرد افزايش مي يابد وبا تضعيف آن كاهش مي پذيرد.(همان:11)
كاهش شكاف ميان حوزه ي خصوصي وعمومي وهمچنين تقويت اجتماعي جامعه اي مي تواند اعتماد اجتماعي واحساس امنيت رادرسطح جامعه تقويت نمايد.با توجه به تأثيرمثبت تعدد گروهها وهويتها برسطح روابط وپيوندهاي اجتماعي لازم است پيوندهاي ضعيف يا به عبارتي پل هاي ارتباطي درشبكه ي تعاملات جامعه افزايش يابند.(همان:28)




منابع:
آزاد ارمكي،تقي،افسانه كمالي(1383)،"اعتماد،اجتماع وجنسيت(بررسي تطبيقي اعتماد متقابل دربين دوجنس)"،مجله ي جامعه شناسي،دوره ي پنجم،شماره ي دو،ناشر:انجمن جامعه شناسي ايران.
چلبي،مسعود،منصوره اعظم آزاده(1379)،"فقدان تناسب درابعاد پايگاه اجتماعي وپيامدهاي رواني واجتماعي آن"،نامه ي علوم اجتماعي،شماره ي16،ناشر:دانشكده ي علوم اجتماعي دانشكده ي تهران.
چلبي،مسعود،مهدي اميركافي(1383)،"تحليل چندسطحي انزواي اجتماعي"، مجله ي جامعه شناسي،دوره ي پنجم،شماره ي دو،ناشر:انجمن جامعه شناسي ايران.
ستوده ،هدايت الله(1374)،درآمدي برروانشناسي اجتماعي،تهران:آواي نور.
محسني تبريزي،عليرضا(1370)،"بيگانگي(مفهوم سازي وگروهبندي تئوريهادرحوزه هاي جامعه شناسي وروان شناسي)"،نامه ي علوم اجتماعي،شماره ي2،جلددوم، ناشر:دانشكده ي علوم اجتماعي دانشكده ي تهران.

امنیت اجتماعی
در میان تعاریف های متعدد از مفهوم امنیت ، وجوه مشترکی وجود دارد که می توان امنیت را چنین بیان داشت  :امنیت  دارای شرایطی است که فرد در چارچوب آن مقابل خطرات، تهدیدات و زیان های ناشی از زندگی اجتماعی ، مورد حمایت جمع ( جامعه) قرار می گیرد. زیرا امنیت یک نیاز بنیادی و پایدار برای برآوردن  دیگر نیازهای جمعی بوده و ادامه حیات سایر نیازها بستگی به وجود آن دارد . بشر به دلیل اقتضای خلقت ، اجتماعی آفریده شده و همیشه  نیازمند ارتباط با دیگران است . آدمی در طول زندگی و خلقت  خود بر روی زمین  با جنبه های  پر فراز و نشیبی از زندگی برای بدست آوردن و تامین  آرامش ، آسایش اقتصادی و ایمن بودن در برابر تهدیدات گوناگون توانسته است با اندیشه و ابتکارو خلاقیت خود بر آن مشکلات فائق آید .. تدوین و تهیه  قوانین  و مقررات اجتماعی و جارچوب های انظباطی موجب شد تا در نهایت  موضوعی به نام حکومت طراحی و ایجاد شود و این خود موجب شد تا به عنوان مهمترین ابزار و وسایلی برای تامین یازهای امنیتی به جامعه بشری ابلاغ و معرفی شود. این مجموعه  ابتکارها و خلاقیت ها در نهایت منجر به ایجاد امنیت و گسترش چتر حمایتی برای فرد و جامعه شده تا بتوانند زیر این چتر به بقا و زندگی خود ادامه دهند .. متفکرین جامعه شناسی و علوم اجتماعی معتقدند در صورت عدم چنین وضعیتی  جامعه به سوی بی قانونی و عدم تعادل در شرایط اجتماعی  هدایت می شود که موجب بروز احساس عدم امنیت در بین اقشار مختلف جامعه می شود. 

احساس عدم امنیت اجتماعی
در نبود  آنچه  که در جامعه " امنیت" گفته  می شود ، ترس و وحشت ، بی اعتمادی و سردرگمی حاکم شده  و فرد،  فرد  جامعه  نگران از چکونگی سرنوشت و جایگاه خود در این شرایط ، تنها به نجات خویش می پردازد  و فارغ از هرچه بر سر جمع  می گذرد، در صدد یافتن راه حلی  برای فرار  خود از مهلکه می افتد و این تنها  به بهای نادیده گرفتن  حق و حقوق افراد جامعه بر اولویت خواسته های فردی خود تاکید می کند. تضارب و تقابل خواسته های فردی  موجود در جامعه ای که دستخوش بی قانونی است می تواند متفاوت و متعدد باشد، استقامت و استواری چارچوب ها ی اجتماعی را درهم کوبیده و به ناهنجاری هایی میدان می دهد که به تشدید ناامنی و تقویت تفکر ” هر کس برای خود” و ” همه برای من” می انجامد. بنابراین در سایه عدم امنیت  اجتماعی ، رضایت مندی از زندگی و شرایط اجتماعی کاهش یافته و یاس و انفعال ، افسردگی فردی و اجتماعی  جایگزین شادابی ، تحرک و نشاط می شود. در چنین شرایطی است که فرد بخاطر حفاطت از خود در برابر تهدیدات گوناگون بر گرفته از اجتماع در غیاب قانون و مقرراتی که ضامن ادامه حیات جمعی و اجتماعی است ، به هر وسیله ای برای حمایت از خود و دور شدن از مسائل و خطرات  به خود بیشتر می اندیشد تا بقای جمع و اجتماعی که در آن زندگی می کند.

جایگاه امنیت در جامعه
یکی از با اهمیت  ترین وجوه زندگی  وجود  ” امنیت” می باشد.  مقوله امنیت در زندگی جمعی تا حدی است که گروهی از  متفکران اجتماعی در تعاریف خود کلمه ” امنیت ” را مترادف با مفهوم “سلامتی” به کار می گیرند ،  و وجود آن را ضامن بقا و پایداری جامعه سالم می دانند. البته  بر این نکته می توان تاکید نمود که  " احساس امنیت" همواره رابطه مستقیم با امنیت واقعی نداشته و  وجود و عدم وجود امنیت و احساس آن لزوما" به معنی بهره مندی یا محرومیت از واقعیت امنیت نیست. در جوامعی که وجود امنیت موجب می شود تا تعاملات اجتماعی  در یک مسیر واقعی قرار گیرد ، احساس عدم امنیت چه از لحاظ بودن یا نبودن واقعی آن می تواند تحرکات و جریان های اجتماعی را دچار اختلال کند. و این اختلالات خود سر منشاء باس و انفعال اجتماعی می شود.

رشد ناهنجاری اجتماعی
در جوامعی که اهداف و برنامه های مشترک تعریف درست و منطقی ارائه نشده و یا تعریف ارائه شده  تحمیلی بوده  و گوناگونی خواسته ها طبعاً راه های متفاوتی  برای رسیدن به مقصود و اهداف افراد  فراهم می کند، جامعه تبدیل به میدان رقابتی شده  که قواعد و مقررات  آن توسط  اراده و میزان توانایی های گروه و دسته پیروز تعیین می شود. بهر حال در نبود قواعد و قوانین مورد قبول کلیه افراد جامعه ، آنچه بیش از هر عامل تعیین کننده اجتماعی نمایان می شود، وجود  بیراهه ها و میان برهایی است که راه را برای  رسیدن به خواسته ها ی افراد تسهیل و تسریع می کند. در چنین  وضعیتی که اهداف  ( فردی) وسیله و ابزاری برای  توجیه می شود  مبحث” اخلاق جمعی” که از تبعات و موضوعات بسیار مهم احترام به قانون است ، و هر خصیصه ی منفی شخصیتی که فرد را آسان تر و سریع تر به مقصد می رساند، به نردبانی تبدیل می شود که راه صعود به قله ی خواسته ها را برای او هموار می کند. این موضوع موجب بروز ناهنجاری اجتماعی و افسردگی و انفعال در زندگی جمعی می شود.
بنابراین نتیجه می گیریم عدم امنیت اجتماعی ، عدم امنیت و اعتماد به احزاب سیاسی، رشد روزافزون ناهنجاری ها، فقدان علم به حقوق شهروندی و زندگی اجتماعی، فقدان شناخت کامل  از عملکرد جنبش ها  و انجمن ها و بی هویتی  اجتماعی در بین افراد وفقر اقتصادی و اجتماعی ، عدم بینش کافی به مسائل و مشکلات اجتماعی و هزاران مورد دیگر می تواند به نابسامانی و یاس و انفعال جامعه کمک کند . یاس و انقعال اجتماعی  موجب  رکود و نخوت در جامعه و تحرکات سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی می شود . باید مسئولان و دست اندکاران جامعه سعی کنند تا با یک برنامه ریزی دقیق و منطبق با جامعه  نسبت به جلب  اعتماد و اطمینان افراد نسبت به مسائل گوناگون اجتماعی بیافزایند ، تا بتوانند از رکود و انفعال جامعه جلوگیری کنند.

به نظر مي رسد سه مفهوم تفكر انتقادي، نئوماركسيست و پست مدرن بتواند چهره كاملي از اين گروه ترسيم كند. به واقع مخالفت آنها با پوزيتيويسم نشانگر رويكرد انتقادي و ارزشي آنان نسبت به مسائل است همچنين انتقادات شديداللحن آنان به نظام سرمايه داري و تلاش آنان براي اصلاح نظريه كلاسيك ماركسيستي كه البته با نگاهي انتقادي به آن نيز همراه بود آنان را در زمره نئوماركسيست ها قرار مي دهد و رويكرد آنان نسبت به روشنگري و مدرنيته نيز شايد اين گروه را در جايگاه اولين متفكران پست مدرن قرار دهد.
تئودور آدرنو و ماكس هوركهايمر، دو تن از متفكران بزرگ اين گروه در كتابي كه مشتركآ منتشر كردند يعني ((ديالكتيك روشنگري)) نشان مي دهند كه پروژه روشنگري به بن بست رسيده است چرا كه روشنگري، قرار بود براي بشر آزادي به ارمغان بياورد و مشوق تفكر انتقادي باشد در حالي كه برعكس منجر به پوزيتيويسم و سرمايه داري و بوروكراسي دست و پاگير شده است. براي روشن تر شدن مواضع اين گروه مي توان به اين نوشته آدرنو رجوع كرد كه :
(( اثر كلي صنعت فرهنگ، اثر ضد روشنگري است. روشنگري، همان سلطه فني _ تكنيكي پيشرفته، به عامل عوام فريبي توده ها و وسيله اي براي ممانعت از هشياري تبديل مي شود. روشنگري مانع از رشد افراد خود مختار و مستقلي مي شود كه براي خود تصميم مي گيرند و قضاوت مي كنند. روشنگري همچنين مانع از تلاش هاي انسان براي رهايي است. ))
تاكيد بر مفهوم صنعت فرهنگ نمايان مي كند كه اين مكتب در صدد واژگون كردن تلقي ماركسيسم كلاسيك از زيربنا بودن حوزه اقتصاد است. آنها به ما نشان مي دهند كه قوت سرمايه داري تنها به حوزه توليد مربوط نمي شود بلكه سرمايه داري با در اختيار گرفتن حوزه فرهنگ بقاي خود را تضمين كرده است. به واقع قدرت اساسي سرمايه داري از مقوله فرهنگ ناشي مي شود. اين مكتب مانند ماركس به تضادهاي دروني نظام سرمايه داري اذعان دارد ولي مانند ماركس، سرمايه داري را آنچنان بي ثبات و بحران زده نمي پندارد چرا كه معتقد است نظام سرمايه داري با ايجاد سطح رفاه بالاتر و رواج مصرف گرايي و ايجاد سازوكارهايي براي كنترل اجتماعي دقيق به واسطه رسانه ها و كالاهاي مصرفي خود را همچنان استوار نگاه داشته است. مي توان گفت كه اگر ماركس از خود بيگانگي را در توليد جستجو مي كرد مكتب فرانكفورت اين مقوله را در امر مصرف جستجو مي كند. دامن زدن به مصرف گرايي مردم را از توجه به نيازهاي واقعي شان باز مي دارد و نيازهاي واقعي و اصيل انساني را به نيازهايي كوچك تقليل مي دهد. آدرنو در نوشته هايش نشان مي دهد كه چگونه كالاهاي مصرفي و از جمله كالاهاي فرهنگي مانند موسيقي عامه، توده ها را در كودكي و دوران قبل از بلوغ نگاه مي دارد. به زعم او استاندارد شدن و هم شكل شدن كالاهاي مصرفي مروج همرنگ شدن با جماعت و در نتيجه كور كردن تفكر انتقادي است. البته وي معتقد است كه در اين گونه كالاها نوعي فرديت كاذب نيز تعبيه مي شود تا افراد احساس كنند كه كالاي منحصر به فردي را مصرف مي كنند. به طور مثال همه انواع موسيقي هاي پاپ تفاوت هاي چنداني با هم ندارند و در فرم و محتوا مانند هم هستند و تفاوت هاي كوچكي آنها را از هم متمايز مي كند.
والتر بنيامين از ديگر اعضاي اين گروه، استاندارد شدن و مشابه شدن كالاها را به نحو ديگري توصيف مي كند. بنيامين در مقاله خود با عنوان ((اثر هنري در عصر بازتوليد مكانيكي )) نشان مي دهد كه محصولات و صنايع دستي انساني در دوره ما قبل سرمايه داري ناشي از خلاقيت هاي انساني است و واجد معنا، قداست و اصالت است ولي كالاهاي توليد انبوه شده نظام سرمايه داري اين هاله هنري و پر رمز و راز را نابود مي كند. براي روشن شدن اين موضوع مي توانيم به تفاوت دو نوع فرش دستباف و ماشيني توجه كنيم تا بفهميم كه فناوري، چگونه هاله هاي قدسي و هنري را از محصولات معاصر ما زدوده است و آنها را مبدل به كالاهايي پيش پا افتاده و استاندارد كرده است كه به صورت جمعي مصرف مي شوند و ثمره مصرف جمعي هم از بين رفتن خلاقيت هاي ذهني و نابود شدن تفكر انتقادي است.
همان طور كه آدرنو اشاره كرده بود ترويج مصرف گرايي آن هم از نوع كالاهاي مصرفي استاندارد شده باعث فراموشي نيازهاي واقعي و اصيل انساني و تقليل يافتن آنها به نيازهايي مبتذل و كودكانه مي شود. به طور مثال نياز بشر به آزادي تبديل مي شود به آزادي در انتخاب كالاهاي مصرفي و يا انتخاب ميان دو حزب سياسي كه تفاوت چنداني با هم ندارند. آدرنو كه خود موسيقيدان بود با واكاوي موسيقي عامه نشان مي دهد كه چه طور اين موسيقي رفتار انسانها را كودكانه و منفعل مي كند. موسيقي عامه، انسان را به فكر فرو نمي برد. به همين دليل است كه در حالت هاي بي توجهي نيز مي توان به آنها گوش كرد و گاهي هم كه انسان متوجه سختي ها و نارضايتي هاي ناشي از ساختار نظام سرمايه داري مي شود، موسيقي ها و فيلم هاي عامه با دلداري دادن نقش تسكين دهنده و سازگار كننده را ايفا مي كنند. بدين ترتيب مصرف اين كالاهاي فرهنگي، تفكر انساني را به يك تعطيلات دائمي فرو مي برد. توليد اين نيازهاي كاذب نيز وظيفه صنعت فرهنگ است.
شايد صنعت فرهنگ در ادبيات مكتب فرانكفورت همان نقشي را ايفا مي كند كه مفهوم اقتصاد سياسي در نظريه ماركس ايفا مي كرد. مكتب فرانكفورت از خود بيگانگي ماركس را از حوزه توليد به حوزه مصرف مي كشاند و همچنين درصدد است تا نشان دهد كه مردم با مصرف كالاهاي فرهنگي نظام سرمايه چنان تحميق شده اند كه نمي توانند به اين سادگي ها متوجه وضعيت بغرنج زندگي خود شوند و شايد به همين دليل است كه هربرت ماركوزه، از ديگر اعضاي اين گروه، نيروي فعال براي انقلاب و اصلاح وضعيت را نه در ميان كارگران بلكه در ميان روشنفكران و دانشجوياني جستجو مي كند كه با آگاهي از اين وضعيت بر عليه سرنوشتي كه سرمايه داري برايشان رقم زده است قيام كنند.
منابع :
۱- نظريه هاي فرهنگ عامه، دومينيك استريناتي، ترجمه ثريا پاك نظر
۲- در آمدي بر نظريه فرهنگي، فيليپ اسميت، ترجمه حسن پويان
۳- نظريه اجتماعي مدرن(از پارسونز تا هابرماس)، يان كرايب، ترجمه عباس مخبر

محمود صباحي كارشناس علوم سياسي و كارگرداني تاتر در زمينه ياس اجتماعي در سينماي ايران معتقد است كه سينماي امروز در واكنش به آنچه كه در اجتماع وجود دارد معكوس و متناقض عمل مي كند.و به هيچ وجه واقعيت را آنطور كه هست نشان نمي دهد.سيساست گذاري ها ي سينماي ما تلاش ميكنند كه با تزريق يك نوع اميدهاي واهي و كاذب ياس اجتماعي حاكم بر جامعه را جبران كنند.سينماي ايران عمدتا نه قادر به بازنمايي اين مقوله است و نه اجازه چنين كارهايي را دارد. حتي اگر جامعه را به شكلي كه به واقع هست نشان دهند مي بايست در انتها به نقطه هاي روشن و پايان هاي خوش برسند. و ديگر اينكه ما اصولا توانايي فكري و معنوي اين بازنمايي را نداريم .گفتمان موجود درحوزه سينما و جرياني كه قرار است از دل مديريت اجتماعي يعني دولت هدايت و سرمايه گذاري شود تاكيد بر آن دارد كه بايد از فيلم هايي حمايت شود كه در آنها فضاي ياس و نا اميدي نباشد.اگر سينماي ما به مقوله ياس اجتماعي بپردازد دروغين و غير واقعي خواهد بود.زيرا در نهايت با ديدي مثبت آنر تمام مي كند. چون اگر چنين نباشد مطلقا اجازه اكران نمي گيرد.امكان ندارد يك فيلم ايراني با پايان خوشي تمام نشود.چون اگر اينگونه نباشد به عنوان "سياه نمايي"توقيف مي شود.به عنوان مثال با سينماي عباس كيارستمي مخالفت مي شود چون از آن تعبير سياه نمايي مي شود.و آنكه جامعه اي كه كيارستمي نشان ميدهد به واقع آنقدر هم سياه نيست در صورتي كه جامعه ما بيش از اينها سياه است. با توجه به ياسي كه در جامعه ما جاري است هيچ چشم انداز روشني وجودندارد و همه چيز رو به تباهي مي رود.صباحي در پاسخ به اين كه آيا سينما راه حلي براي ياس اجتماعي حاكم بر جامعه مي دهد معتقد است چنين چيزي امكان ندارد. در سينما ي امروز هيچ متفكر و جامعه شناسي نيست كه راه كاري مفيد و منطقي براي اين مسئله ارائه دهد . راهكار هايي كه در فيلم هاي ايراني ارائه مي شود بدون دريافت هاي عميق جامعه شناسي از جامعه ايران و كاملا مبتني بر يكسري رفتارها و تصورات واكنشي نسبت به برخي مسايل است.به نظر من سينما حق راه كار دادن ندارد.سينما تنها مي بايست زواياي تاريك و آنچه در حال كنش است را به واقع نشان دهد.اما سينماي ايران داراي چنين قابليت هايي نيست و اگر هم اقدامي در اين زمينه صورت گيرد در همان لايه هاي سطحي باقي مي ماند.سينماي امروز ايران رو به يك نوع معنويت گرايي كاملا منحط و نوعي تصوف گرايي سياسي و كشاندن اذهان به نوعي توجيه شرايط ياس آلود آورده است.

وآيا اين تنها به اين معني نيست كه سينما تنها را هكارش به مخاطب براي فرار كردن از ياس پناه بردن به معنويت و عرفان است؟ چيزي در حكم يك آرامبخش يا افيون براي دقايقي چند در سالن سينما .

بنابراین گفتیم ببرند اسبمان را زین کنند و اگر نعلی چیزی می خواهد نصب کنند تا ما خودمان را در اسرع وقت به محل انجام مسئولیت برسانیم.{11}
روز موعود خروس نخوانده و سگ پارس نکرده و گرگ ن...یده مشکی آب برداشته و دو قرص نان فتیر در توبره انداخته به سوی مطبعه ی مطبوعه آهنگ راه کردیم.{12}
حوالی ظهر بود که به کمرکش کوه رسیده بودیم و اسبمان دیگر طاقت رفتن نداشت. لاجرم پیاده شدیم و مشک آب را باز کردیم و سرش را گذاشتیم در دهان حیوان. با ولع شروع کرد به میک زدن. تا آخرین جرعه همه را سر کشید. دریغ از یک قطره که ما بنوشیم! دوباره سوار شدیم و از پیش به را افتادیم و دهانه را می کشیدیم و می رفتیم.{13}
عصر شده بود، از گرسنگی سرمان به غایت گیج و ویج می رفت. دست کردیم در توبره و هر دو قرص نان را برگرفتیم و شروع به گاز زدن کردیم که ناگهان نسیم گرمی پشت گردنمان را نواخت. برگشتیم ببینیم. پوزه ی اسب را جلوی صوتمان یافتیم. حیوان گرسنه بود و در کوه هم که به معضل خشکسالی دچار آمده بود چیزی برای چریدن یافت نمی شد. خلاصه راضی شدیم که یکی از نانها را به اسب بدهیم. اما او راضی نمی شد. هر دو را برای خود می خواست. تمامیت خواه لجوج! ناچار رضایت دادیم... {14}
یادداشت نگارنده: هرچه به مغزم فشار آوردم دیدم چیز قابل خنده ای نمی بینم. البته این به این دلیل نیست که چیز قابل خنده ای نیست، نمونه اش خود من یا حتی سردبیر. اما خب ماهم دیگر مزه ی سابق را نداریم. بگزریم...
نشستم و شروع کردم به نوشتن. آنچه خواندید از آب درآمد. و از آنجا که عادت به خواندن چیزهای خودم ندارم، ویرایش و پیرایشی نشد. دادیمش به سردبیر که خودش هر کار ی می خواهد بکند. به هر حال چه کسی گفته طنز باید بخنداند یا بگریاند یا انتقادی باشد؟ کافی است کمی ساختارشکنانه باشد. اما در دوره زمانه ای که دیگر ساختاری برای شکستن نیست، چطور می شود ساختار شکن بود؟ حتی این پاراگراف آخر هم نمی تواند ساختار شکنانه باشد. {15}
باقی بقایتان{16}
------------------------------------------------------------------------------
زیر ورقی:
1 - اینکه نگارنده ی سطور فوق خود را "ما" می خواند خودش داستانی است . اگر در آتیه خواننده این ستون باشید درخواهیدش یافت.
اولی: کدام ستون را می فرمایند؟
دومی: همانکه از اینش تا اونش فرج است!
2 – کشاورزی سابق.
3 – بنزین را می فرمایند.
4 – همان سهمیه بندی است.
5 – حالااین "خامه" چگونه با "طبع" قابل آرایش است؟! من نمی دانم.
6 – کدام قافله و قافله سالار؟!
دومی: همان قافله (ر.ک متن فوق)
7 – در متن دستنویس به جای "فلذا" کلمه ی "لذا" تقریر شده بود، لذا به سبب استفاده از کلمه ی مذکور در سطوری پیشتر ممیزی جریده بر آن شد که از واژه ی "فلذا" استفاده کند.
8 – به دلیل ملال آور بودن و نا خوانا بودن این بخش از متن، ممیزی تصمیم گرفت چند نقطه در محل قرار دهد که هم باعث در رفتن خستگی از چشمان خواننده شود، هم کار سرعت گیر را انجام دهد و هم تایپیست چند سطری کمتر تایپ بکند که کم هزینه تر باشد (آخر کلمه ای پول میگیرد) و هم از لحاظ زیبایی شناسی قشگتر است.
9 – چون نامبرده (همان طنز نویس) فعلا سرباز است، کسی دلش نمی آید دلش را بشکند. این ستون را هم داده اند بهش که احساس پوچی نکند بچه یک وقت بزند با تفنگ خودش را ناقص بکند. شما هم که تا حالا موضوع را نمی دانستید و این ستون را می خواندید دیگر نخوانید این ستون را خودش می نویسد و خودش برای خودش می خواند و خوشحال می شود بی نوا.
اولی: تو با این دستور زبان معرکه ات چرا نرفتی استاد زبان و ادبیات فارسی بشوی.
دومی: پس فکر کرده ای شغل اصلی ام خارج از جریده چیست؟
اولی: اوهوم.
10 – توجه خواننده را به کلمات "دوش"، "مسئولیت" و "عهده اش" جلب می کنم.
11 – فکرش را بکنید طرف برای نوشتن یک طنز آبکی بی مزه که می شود ایملش کرد، داده است برایش اسب زین کنند و نعل عوض کنند که برود شانه هایش را بگذارد زیر "مسئولیت" و با آن "دوش" بگیرد.
12 – واقعا آدم چه بگوید با این مطبعه و مطعمه ملعمه و توبره و آهنگ؟!
13 – توجه کنید داستانش خیلی باحال است.
14 – ببینم شما هنوز دارید مطالب این بابا را می خوانید؟! مگر این نشریه مطلب دیگر ندارد که چسبیده اید به این یک قلم؟! اصلا مگر در اینترنت به این درندشتی چیز دیگری یافت نمی شود که آمده اید این را می خوانید؟!
15 – فراموش کرده بودم بگویم این یارو طنز نویسه زیادی افسرده است. بعضی مواقع چیزهایی می گوید که آدم تا چند روز نمی تواند به غذا لب بزند.
16 – این آخری قشنگ بود. واج آرایی داشت.
اولی: پس باقی بقایتان.
دومی: راست می گوید باقالاقاتق با قاشق قرازه می خوری؟! این که واج آراییش بیشتره چرا کسی منو تحویل نمیگیره؟!