[ انسیه جلالوند ]
دانشجویان طراحی لباس از مشکلات و دغدغه های رشته خود میگویند.
صحبت کردن از مد لباس و پوشش یک طرفه نمی شود . این که بانیان نظارت چه فکر می کنند بدون توجه به مخاطبان و تولید کنندگان بی فایده است . گروهی از تولیدکنندگان درس های تخصصی خوانده اند و خود را صاحب حق می دانند . خب ، حق هم دارند . به طور مشخص دانشجویان رشته ی طراحی لباس از این گروه اند . به همین خاطر به عنوان صاحبان حق حوزه ی پوشاک به سراغ آن ها رفته ایم و نظرشان را درباره ی رشته و بازار کارشان جویا شدیم .

گوشه ای از محوطه دانشگاه الزهرا مشغول طراحی اند. نغمه ، عاطفه و سعیده دانشجو ترم های آخر رشته طراحی لباس هستد و اعظم فارق التحصیل شده است . گفتگو را با سؤال در مورد رشتشون شروع کردم. عاطفه رشته طراحی لباس را اینگونه توضیح میده:
عاطفه : رشته ی طراحی لباس جز هنر تجسمی-کاربردی است. از زیر گروههای هنر تجسمی است. ما در طی 4سال معیارهایی که برای طراحی لباس مطرح هستند و باید بر اساس در نظر داشتن اونها به طراحی و الگوی لباس پرداخت را یاد میگیریم. علاقه در این رشته خیلی مهمه. خیلی ها همینطوری بدون شناخت این رشته را انتخاب میکنند و در اواسط درس این سؤال را میپرسند که اصلاً این رشته چیه و واسه چی اومدم این رشته. در مورد این رشته آگاهی کافی داده نمیشه چرا که حمایت نمیشه.
سرفصل دروس ما مشخص شده. این سرفصلها مال سال 60 و 62 است و قدیمی است. بالاخره به خاطر تغییرهایی که در کل دنیا بوجود آمده، سرفصل درسهای ما هم باید تغییر کنه. نیازهای جدید بوجود آمده. اون موقع طراحی لباس محدود به طراحی لباس و دوخت بود، الان تخصصی تر شده. ما با نرم افزار هم کار میکنیم در صورتی که تیتر یا سرفصلی در کتابها برای این مورد(نرم افزار) نداریم. بر اساس نیاز، خود اساتید یه سری سرفصلها را ارائه میدن اما خیلی ضعیف عمل شده. رشته ما از یه جهت خیلی نیاز جامعه است ولی متاسفانه توی دانشگاه به اون بها نمیدن. همون چیزهایی که از قدیم بوده، در صورتی که در بازار کار این سبکی که به ما تدریس میشود پذیرفته نمیشه چون فوق العاده کارها کامپیوتری شده. با نرم افزار کار میکنند. کارها همش دستی نیست. میشه گفت رشته ما یه چیزی بین هنر و صنعته نه هنر صرف مثل نقاشی و گرافیک، و فوق العاده به کارخانه و صنایع وابسته است و البته سطح بسیار پایین آن در حد یک مزون خصوصی است. رشته ما نیاز جامعه است. برای تغییر در دروس اون باید یه تغییر و تحول هایی در وزارتخانه انجام بشه. چیزهایی که ما آموزش میبینیم اون چیزی نیست که جامعه میخواد یا کارخانه می پسنده یا یک تولیدی میخواد.
نغمه: ما حتی از نظرمنابعی که در این رشته بتونه از نطر آموزشی کمکمون کنه کمبود داریم. منابع فارسی که خیلی کمه، میشه گفت اصلاً نیست و منابعی که موجوده بیشتر به تاریخ لباس پرداخته. متن تخصصی به نام طراحی لباس نداریم. یه مشکل دیگه اینکه ما در این رشته زبان تخصصی نداریم برای همین زبان بچه ها ضعیفه و اغلب به سراغم منابع لاتین نمیرن. مهمتر ازهمه اینکه اگه بخواهیم به اینترنت رجوع کنیم کلمه مد و فشن (fashion)و این دست عبارات همیشه فیلتر میشه. میشه گفت رشته ما خیلی خیلی مهجور مونده در صورتی که فوق العاده نیاز جامعه است.
از طراحی تون برام بگید. الگوی طرح هاتون ؟ اونها را از چه منابعی اخذ میکنید؟
نغمه :خیلی از طرحهایی که ارائه میشه کار خود بچه هاست. کم هستند اساتیدی که خودشون طرح ارائه بدهند. ما باید توی درسهامون درس چهره شناسی داشته باشیم که خیلی به ما در چگونگی و کیفیت طراحی کمک میکنه اما این درس ارائه نمیشه و سرفصلی به نام اندام شناسی در سطحی ضعیف ارائه میشه که پاسخگو نیست. ما برای طراحی معیارهای مختلفی از جمله فرهنگ و بومی بودن را در نظر میگیریم. کار نباید کپی باشه در صورتیکه بچه ها به خاطر اینکه در ارائه طرح ضعیف هستند- چرا که اصلاً نمیدونن چطوری باید طرح را رسم کنند- از مدلهای خارجی کپی برداری میکنند یا مخلوطی از کارها را ارائه میدن. خیلی کم هستند دانشجویانی که خودشون به طور خلاق و ابداعی طرح ارائه میدن. از طرف دیگه به خاطر همون عدم حمایتی که گفتم خیلی سرخورده هستند. ما یکبار از طرف انجمن نمایشگاهی به راه انداختیم که دانشجوهای دیگه طراحی بچه های ما را ببینن؛ حتی خیلی ها نمیدونستن که دانشگاه رشته طراحی لباس هم داره. توی اون نمایشگاه تعدادی از بچه ها حتی کار دوخت هم داشتند مثل مانتو، لباس فرم و خود من لباس عروس برای اون نمایشگاه آماده کردم. هدفمون هم از برپایی این نمایشگاه ارائه ایده ها و طرح های نو از جانب بچه ها بود. خیلی از کارها با ایده هایی تازه بود. طرز دوخت، بسته شدن دکمه ها و ... و ما دیدیم که در همون نمایشگاه بچه ها به خوبی خلاقیت خودشون را به نمایش گذاشتند.
چه معیارهایی باید برای طراحی لباسی که قراره به بازار عرضه کنید در نظر داشته باشید؟
اگر قرار باشه طرحی توی جامعه مورد استفاده قرار بگیره باید فاکتورهای زیادی براش در نطر گرفته بشه. از قیمت گرفته تا پارچه مورد استفاده، رنگ، بومی یا غیر بومی بودن اون طرح و اینکه آیا دین و مذهب که در اون جامعه مورد پذیرش است، آن طرح لباس را قبول میکنه یا نه و همچنین هویت اون لباس در جامعه جا افتاده یا نه، بدون در نظر گرفتن این موارد طرّاح و طرحش سرکوب میشه، اینکه من دلم بخواد این طرح را ارائه دهم، دلبخواهی نیست. طرح در عین اینکه حس زیبایی خواهی طراح ارضا میکند باید متناسب با شرایط جامعه و پاسخگوی نیازها باشد و اگر نه سرکوب میشود.
بیشتر در مورد وضعیت رشتتون و نگاه هایی که در مورد این رشته هست برامون بگید.
نغمه: رشته ما مشکلات زیادی داره. خود دانشجوها کارهایی میکنن اما سازمانی که بخواد به طور اختصاصی لباس را حمایت کنه وجود نداره. سازمانهای کوچکی هستند مثلاً در وزارت صنایع اداره کل پوشاک و نساجی و همچنین کارگروه پوشاک را داریم اما اینها خیلی تخصصی نیست. وقتی داخل سازمان میشی میبینی که از لباس و طراحی اون چیزی نمیدونن، فقط بخش صنعتی و بازرگانی براشون مهمه. واردات و صادرات پارچه، میزان تولید، برآورد هزینه مواد اولیه و از این دست موارد. یک نفر که هم دید هنری داشته باشد و هم دید اجتماعی در بین آنها نیست. حتی ارگانهایی که روی مسئله لباس( توزیع و حتی تولید آن) اعمال نظر و فشار میکنند باز هیچ حمایتی در راستای تقویت این رشته انجام نمیدهند. هنوز برای پوشش در ایران فرهنگ سازی نشده است، ما حتی نیومدیم که مد را در قالب اسلامی سازماندهی کنیم. اگر فضا درست سازماندهی بشه وضعیت دانشجویان این رشته هم خوب میشه. تولید کننده هم حرفش اینه که ما کار شما را نمیخریم چرا که اولاً مورد پسند جامعه نیست به دلیل عدم فرهنگ سازی در باب این نوع طرح لباس و همچنین مقرون به صرفه نبودن. طرحهای خارجی امتحان خودشون را پس دادن و کمتر ضرر دارن پس ما از اونها استفاده میکنیم.( گفته یک تولید کننده)
عاطفه: ما از لحاظ هنری کم نداریم. فرهنگ فوق العاده قوی داریم. اولین طراحها ایرانی بودند. از سنگ نبشته های تاریخی که داریم میشه اینو فهمید ولی بهایی داده نمیشه. با کلمه مد مشکل داریم. سایتهای مد و طراحی لباس فیلتر میشن. مد که بد نیست. از تازه گی میاد. تازه گی حرف بدی نیست، ما میتونیم مد را با حجابش کنیم. آنرا از خارج کشور نگیریم. کار کپی اشتباهه. ما مخالفیم.
نغمه: خیلی از دانشجوهای ما بعد از فارغ التحصیلی افسردگی میگیرن و بعد از یک یا دوسال بعد که خودشون را پیدا میکنند به دنبال این هستند که مثلاً خیاطی شون را قوی کنند و یه مزون راه بیندازند و عملاً و علناً از هدف اصلی طراحی لباس فاصله میگیرند. ما همه میایم دانشگاه که مفید باشیم. توی جامعه خودمون حرفی برای گفتن داشته باشیم. هدف دانشجویی که طراحی لباس خوانده بازکردن یک خیاط خانه یا مزون نیست....
عاطفه: ببین اینقدر فرهنگ سازی در مورد این رشته صورت نگرفته که داخل ایران وقتی به کسی میگی که طراحی لباس میخونم میگن: رفتی دانشگاه که خیاطی بخونی؟! در صورتی که رشته ما شاخه های فوق العاده خوب و کارکردی داره. مثلاً دکوراسیون داخلی که فوق العاده میتوان با آن کار آفرینی کرد، اما اغلب رشته ما را در حد یک دوخت و دوز میدانند. جالب اینجاست که اکثر بچه های ما که به خارج از کشور رفتن طراح های فوق العاده ای محسوب میشن. بچه های طراحی ما دست و هنر قوی برای کار دارند اما فضای کار ندارند، اجازه کار ندارند...
عاطفه: این صنعت داره ورشکسته میشه. ما نمیدونیم دقیقاً دست اندر کار قضیه کیه. وزارت بازرگانی، وزارت ارشاد، نیروی انتطامی و ..
با این توصیف رشته طراحی لباس با مسائل و مشکلات زیادی همراهه. اینطور نیست؟
نغمه: به نطرم بزرگترین مشکل ما اینه که یه حامی نداریم.
اعظم: مشکل بزرگ ما واردات پوشاکه. این کار باعث منزوی شدن طراحهای داخلی و تولید کننده های ما میشه.
سعیده: ببینید اگه پزشکی یه مشکلی داشته باشه مراجعه میکنه به سامان نظام پزشکی، یا یه مهندس به سازمان نظام مهندسی.جایی که بتونن مشکلاتشون را بیان کنند ولی هیچ جایی(سازمانی) نیست که بتونه به مشکلات و کمبودهای ما رسیدگی کنه.
اعظم: مشکل دیگه ما اینه که ما تا مقطع کارشناسی این رشته را در دانشگاه داریم. کسی که علاقه داره این رشته را ادامه بده باید بره خارج از کشور که بتونه مدارک بالاتر را بگیره، از نظر تجربی میتونه یه استاد خصوصی بگیره اما اینقدر به این رشته بها ندادن که چهارتا استاد که در این رشته خبره هستند جمع کنند و از اونها سرفصل بخوان و مقاطع ارشد و بالاتر را در ایران پایه گذاری کنند. به نسبت رشته های دیگر هنر به این رشته خیلی اجحاف شده.
عاطفه: ایران میتونه بِرندهای معتبری تولید کنه که صادرات را هم انجام بده به جای اینکه اینهمه واردات داشته باشه. به نظر من این گشتهای ارشاد به جای اینکه آدمها را جمع کنند، این لباسها را جمع کنند و اجازه ورود همچنین لباسهایی را ندهند؛ این همه قاچاق لباس نداشته باشیم که هم طراحهای لباس راحت تر باشند هم صاحبان صنایع ورشکسته نشوند و وضعیت حجاب هم بهبود پیدا کنه.
فکر نمیکنید دلیل استقبال از طرح های خارجی ، کمبود ظرافت و زیبایی و تازگی در طراحی لباسهای داخلی است؟
عاطفه (با حالت جانبدارانه): اصلاً اینطوری فکر نکن. الان کارخونه هایی هستند که کار دوخت بچه های ما را خیلی قبول دارند و طرح هاشون را میفرستن که بچه های ما دوختش را انجام دهند. این مسئله برمیگرده به اینکه برای لباس ایرانی و تولید داخل فرهنگ سازی نشده. مردم وارد یه مغازه میشن و میرن به سمت جنس مارک دار خارجی در صورتی که خیلی از اونها همینجا تولید میشه! و اصلاً خارجی نیست...!
اعظم: خیلی از اِلمانهایی که ما در ایران داریم، الان داره در خارج از کشور استفاده میشه. بته جقه چرا باید از ترکیه سر در بیاره؟!!
اعظم : من در جایی کار میکردم که مارکهای نام آشنا و معروف کپی میشدند و بر روی لباسها چاپ میشدند. جنس هم ایرانی بود اما به نام خارجی فروخته میشد با استقبال فراوان!!
پس ببینید ما در ایران هم مواد اولیه، طرّاح و طرح و دوزنده های خیلی خوب داریم اما به دلیل اینکه مرجع حمایت کننده ای نیست، از این منابع به نحو احسن استفاده نمیشه.
چه باید کرد؟
نغمه: ما نیاز داریم که یه دیدگاه کلی عوض بشه، چه توی دولت چه در نگاه مردم. وقتی طراحی از جانب دولت حمایت بشه حداقل نتیجه این حمایت اینه که کارش پشت ویترین قرار میگیره. تجربه نشون داده چیزی که پشت چند ویترین قرار بگیره در چند نقطه شهر یا کشور بر اساس تاثیر بصری که داره مردم را به خودش جذب میکنه و ما خودمون یک مد ساختیم؛ یا اینکه صدا و سیما حمایت کنه و البته وقتی صدا و سیما میتونه حمایت کنه که دولت قبلاً حمایت کرده باشه یا نیروی انتظامی. البته خودشون معتقدن که حمایت میکنن. مثلاً میگن که ما نمایشگاه مدکس را برگزار کردیم. نمیدونم اون نمایشگاه را دیدید یا نه به جای انواع طرحهای لباس، سفره عقد پهن کرده بودند و از گالری های عکاسی دعوت کرده بودند که بیان و عکس بگیرن!! این واقعاً نمایشگاه مد وطراحی لباسه؟؟ انجمنهایی هم که شرکت کرده بودند چیزی برای ارائه دادن نداشتند. ما خیلی محدود شدیم. خیلی بامانع روبه رو شدیم به خاطر همین هم هست که عقب افتادیم.
ایده یا پیشنهادتون برای تغییر در وضعیت موجود در این رشته و بهبود مشکلات جاری در آن چیه؟
عاطفه : اگه بخواهیم وضعیت رشته ما خوب بشه ابتدا باید دانشگاه تغییر و تحولاتی در واحدهای درسی این رشته بوجود بیاره. باید دید که نیاز صنعت چیست که دروس هماهنگ با نیازهای جدید طراحی بشن و بعد اینکه دولت هم همکاری کند. کمبودها و کاستی های زیادی هست.
نغمه: اول باید حمایتی باشه که حرکتی صورت بگیره. چرا باید نشریه پوشاک که تنها منبع اطلاع رسانی ماست بعد از چند شماره بسته بشه و ما جواب چراهامون را هم نگیریم. مجله پوشاک که مجله سیاسی نیست که بخواد به دولت ضرر بزنه! هدف کسی که اون مجله را منتشر میکنه اینه که بگه ایرانیها هم حرفی برای گفتن در این حوزه دارند کاری هم به سیاست و دولت نداره. ما هم برای خودمون مد داریم، طرحی داریم، چرا اینقدر طرحهای خارجی؟ بازارهای ما از طرحهای ترکیه ای و چینی پرشده!... تا کی؟ هیچ جایی برای ارائه حرفها و کارهای ما نیست...
اول از همه ما به یک سازمان تخصصی نیاز داریم که از طرف دولت حمایت بشه و کارگزاران آنجا تخصص لازم را داشته باشند. متخصص این کار باشند از طراحی لباس گرفته تا آگاه بودن به بازار و واردات و صادرات.
نمایشگاه های هفتگی یا ماهانه داشته باشیم (fashion week) . برای طراحها شو زنده لباس داشته باشیم. البته با کیفیتی بهتر از نمایشگاه زنان سرزمین من. اون نمایشگاه خیلی ها را جذب نکرد چرا که تخصصی نبود و دست گروه خاصّی بود و حس زیبایی پسندی جامعه را مدنظر نداشت.
عاطفه: چه اشکالی داره برای این رشته هم یه جشنواره ای مثل خوارزمی یا فارابی که برای رشته های دیگه برگزار میشه درست کنند؟ یه جشنواره تخصصی که از دانشجوی ترم پایین تا استاد بتونه طرح خودش را ارائه بده. حتی از کشورهای اسلامی دعوت کنیم که بتونیم کارهامون را با هم مقایسه کنیم. شرایطی برای طراحهای ما ایجاد بشه که در مسابقات کشوری شرکت کنند، مطمئن باشید طراحهای ما میتونن خیلی موفق ظاهر بشن.