”ترويج علم در حيطه عمومي: چيستي، چرايي و چگونگي“ از سري مباحث گروه علمي ـ تخصصي جامعه‏شناسي علم و تكنولوژي انجمن جامعه شناسي ايران در بيست و دوم دي ماه سال 83 بوده است كه توسط دكتر علي پايا استاد دانشگاه وست مينستر و عضو هيأت علمي مركز تحقيقات سياست علمي كشور مطرح شد.
دكتر پايا در ابتدا با اشاره به مفهوم علم گفت: علم در فرهنگ ما در قبال معاني متفاوتي چون آگاهي، ادراك، شناخت، فهم، بصيرت و معرفت به كار مي‏رود، و به دليل وجود معاني مختلف، ابهاماتي نيز در فهم اين واژه وجود دارد.
وي در بحث خود علم را به معناي Science در نظر گرفت كه در حيطه عمومي در مقابل معرفت يا Knowledge به كار مي‏رود و در اين باره اظهار داشت: معرفت مجموعه حدس‏هاي ابطال نشده‏اي است كه تاكنون از محك تجربه يا نقد بيرون آمده‏اند و نسبت به علم در معناي عام‏تري به كار مي‏رود.
پايا درباره تفاوت‏هاي علم و معرفت تأكيد كرد: معرفت را مي‏توان گزارش ساده از واقعيت و علم را بخشي از آن دانست كه اين گزارش را از جهان طبيعت بيان مي‏كند. در قرن حاضر نگاه به علم به يك نگاه بيروني تبديل شده كه بحث‏هايي مانند اخلاق در علم و اقتصاد در علم را در آن مشاهده مي‏كنيم.

باسواد بودن به چه معناست؟
دكتر پايا در اين باره مي‏گويد: براساس تعاريفي كه در لغت‏نامه موجود است، شخصي كه با خواندن و نوشتن آشنا و توانايي به كار بردن آنها را داشته باشد، باسواد است اما در معنايي ديگر سواد داشتن به معناي متعهد بودن است.
اين استاد دانشگاه در ادامه جلسه به معناي سواد سياسي اشاره كرد و گفت: به كارگيري معرفت، مهارت و رويكردهايي كه براي آگاه‏سازي سياسي افراد ضروري است، به عنوان باسوادي سياسي مطرح مي‏شود و شخصي كه داراي سواد سياسي است مي‏داند كه بحث‏هاي اصلي سياست در حول چه محورهايي هستند و معارضان اصلي دربارة آنها چه نظري دارند.

چرا ترويج علم مفيد است؟
حمايت از پروژه‏هاي علمي مستلزم آگاهي حداقل عامه مردم از آنهاست.
آشنايي عامه سبب مي‏شود كه حد توانايي علم توسط آنها تشخيص داده شود تا در مواردي كه علم موفق نيست، اين گروه سرخورده نشوند.
دكتر پايا با بيان مطالب فوق افزود: موقعيت اقتصادي رقابت در توليد كالاها و خدمات بهتر است كه اين امر به خودي خود با فعاليت‏هاي علمي در توليد ترازهاي بالاتر علمي و تكنولوژيك، مرتبط است.
وي همچنين تأكيد كرد: بر اثر ترويج علم در حيطه عمومي، عامه مردم مي‏توانند زندگي اجتماعي خود را تثبيت كنند و در نهايت معرفت علمي مانع از آسان پذيري و ساده لوحي عمومي مي‏شود.
دكتر پايا نقش جماعت علمي، فرهنگ عمومي، اخلاق تكنولوژيك، نظم دموكراتيك و رهبري سياسي سياسي مسئولانه را به جهت ترويج علم در حيطه عمومي در يك جامعه دموكراتيك، مهم و اساسي دانست.
وي در ادامه متذكر شد: رويكرد اسپيلبرگي به علم، دشواري‏هاي برقراري ارتباط ميان رشته‏هاي مختلف و اثر امواج كوچك اطلاعات وتحريف پيام در كنار مشكلات جداسازي علوم تجربي و فرهنگي كه در اواخر قرن بيستم ثابت شده، ارتباط زيادي با هم دارند؛ از دشوارهاي‏هاي ترويج علم در حيطه عمومي است.

پيشنهادهاي علمي و عملي
در پايان اين جلسه، دكتر پايا با جمع‏بندي مطالب ذكر شده به طرح پيشنهادهايي در جهت شناسايي علم در حيطه عمومي و آشنا ساختن جامعه با اين مساله پرداخت.
«برگزاري هفته ويژه‏اي در سال تحت عنوان «هفته ترويج معرفت علمي»، اجراي پروژه سراسري «هفته ترويج معرفت علمي» توسط دانش آموزان، برگزاري مسابقة تأليف يا ترجمه بهترين كتب علمي عامه فهم در سال، تدوين برنامه‏هاي كامپيوتري با مشاركت فعال استفاده كننده كه در آنها مفاهيم علمي در قالب بازيهاي كامپيوتري ارائه شده‏اند، برگزاري نمايشگاه‏هاي اطلاع‏رساني و ايراد سخنراني‏هاي عامه فهم در آنها، انتشار ماهنامه وزين علمي در اين باره و تأسيس رشته ترويج معرفت علمي در دانشگاه‏هاي كشور از جمله پيشنهادهاي مطرح شده در اين زمينه بود.