سوال اصلي 2 : آيا اشتغال كاركنان در طرح اقماري موجب اختلال در امور تربيتي فرزندان آنها مي شود؟

جدول 2 : توزيع  درصدو فراواني پاسخ به  گويه هاي مربوط به وضعيت امور تربيتي فرزندان
متغير 
گويه ها
 خيلي زيادوزياد متوسط كم واصلاً(خير)
  فراواني درصد فراواني درصد فراواني درصد
امور تربيتي فرزندان 1-رسيدگي به مسائل تربيتي فرند /فرزندانم كاهش يافته است
 154 78 35 6/16 22 4/10
 2-وقت كمتري براي پاسخگويي به سئوالات فرزند/ فرزندانم يافته ام. 177 1/84 19 6/8 15 2/6
 3-نظارت و سرپرستي فرزند/ فرزندانم كمتر شده است . 148 8/70 29 9/13 32 4/15
 4-اختلاف با همسرم در نحوه تربيت فرزند / فرزندانم بيشتر شده است 144 2/69 19 1/9 45 6/21
 5-فرزند/فرزندانم نظم و ترتيب را در خانواده كمتر رعايت مي كنند 136 3/66 28 7/13 41 20
 6-فرزند / فرزندانم از همسرم حرف شنوي دارند و از او تبعيت مي كنند 182 88 6 9/2 19 2/9

يافته هاي جدول نشان مي دهد بيشترين درصد پاسخ ها به پاسخ زياد و خيلي زياد مــربوط به « وقت كمتــري براي پاسخگويي به سؤالات فرزندان يافته ام »با 1/84  درصد و « فرزندانم از همسرم حرف شنوي دارند و از او تبعيت مي كنند» با 88 درصد و كمترين درصد پاسخ ها مربوط به « فرزندانم نظم و ترتيب را در خانواده كمتر رعايت مي كنند » با 3/66 درصد بوده است .
بررسي نتايج يافته هاي فوق در  جدول (1) نشان دهنده رابطه طرح اقماري با اختلال در امور تربيتي با است (P<%1). به عبارت ديگر با اطمينان 99% مي توان گفت  كار اقماري موجب اختلال در امور تربيتي فرزندان مي گردد.(T=28.91)
 
سوال اصلي3 :آيا اشتغال كاركنان در برنامه كار طرح اقماري موجب اختلال در امور تحصيلي فرزندان مي شود؟

جدول 3 : توزيع  درصد و فراواني پاسخ به  گويه هاي مربوط به امور تحصيلي.
متغير 
گويه ها خيلي زيادوزياد متوسط كم واصلاً(خير)
  فراواني درصد فراواني درصد فراواني درصد
امور تحصيلي فرزندان 7-فرزند/فرزندانم دچار افت تحصيلي شده اند 48 2/24 110 6/55 40 2/20
 8-فرزند/فرزندانم ترك تحصيل نموده اند . 85 43 27 6/13 86 4/43
 9-رسيدگي به امور تحصيلي فرزند/فرزندانم كمتر شده است . 44 6/23 74 6/39 69 9/36
 10-فرزند / فـرزندانم غيبت يا فرار از مدرسه داشته اند . 38 9/19 99 8/51 54 3/28

براساس يافته هاي جدول بيشترين درصد پاسخ 6 در سطح زياد و خيلي زياد مربوط به «فرزندانم ترك تحصيل نموده اند» با43 درصد و كمترين درصد پاسخ ها مربوط به «فرزندانم غيبت يا فرار از مدرسه داشته اند» با 9/19 درصد بوده است .
همان طور كه جدول 1 نيز نشان مي دهد بين انجام كار در برنامه طرح اقماري و اختلال در تحصيل فرزندان رابطه معناداري مشاهده نشد .

سوال اصلي4: آيا اشتغال كاركنان در طرح اقماري موجب اختلال عاطفي و رواني اعضاي خانواده مي شود؟

جدول4: توزيع  درصدو فراواني پاسخ به گويه هاي مربوط به وضعيت رواني – عاطفي
متغير 
گويه ها خيلي زيادوزياد متوسط كم واصلاً(خير)
  فراواني درصد فراواني درصد فراواني درصد
وضعيت عاطفي –رواني خانواده 11-فرزند / فرزندام دچار افسردگي و اضطراب شده اند . 135 9/65 21 2/10 49 9/23
 12-همسرم افسرده و مضطرب شده است . 139 4/64 25 6/11 52 1/24
 13-خودم افسرده شده ام . 157 7/72 18 3/8 41 19
 14-همسرم توجه كمتـري به فرزنـد / فرزندانـم مي كند . 167 4/78 7 3/3 39 3/18
 15-پرخاشگري در خانواده بيشتر شده است . 143 9/65 27 4/12 47 7/21
 16-محبت و عشق بين اعضاي خانواده كمتر شده است . 124 4/57 24 1/11 68 5/31
 17-من به همسرم بدبين شده ام . 139 3/64 13 6 64 7/29
 18-همسرم به من بدبين شده است . 90 7/42 77 36 47 22
 19-حضور من در زمان استراحت براي خانواده ملال آور است . 103 7/47 59 3/27 54 25
يافته هاي جدول نشان مي دهد كه بيشترين درصد پاسخ ها در سطح زياد و خيلي زياد مربوط به «همسرم توجه كمتري به فرزندانم مي كند» با 4/74 درصد و «خودم افسرده شده ام» با 7/72 درصد و كمترين درصد پاسخ ها به «همسرم به من بدبين شده است» با 7/42 درصد بوده است.
همـان طور كه نتايج جدول 1 نيز نشان مي دهد انجام كار به صورت اقماري موجب اختلال عاطفي رواني اعضاي خانواده آنها مي شود. (T=15.05)

قسمت دوم
سوال اصلي5 :آيا اشتغال كاركنان در طرح اقماري موجب اختلال در رفتاراجتماعي اعضاي خانواده آنها مي شود؟‌

جدول 5 : توزيع درصد و فراواني پاسخ به گويه هاي مربوط به وضعيت رفتار اجتماعي خانواده
متغير 
گويه ها  خيلي زيادوزياد متوسط كم واصلاً(خير)
  فراواني درصد فراواني درصد فراواني درصد
اجتماعي 20-امكان ارتباط با اقوام ، آشنايان و دوستان كمتر شده  85 1/39 61 1/28 71 7/32
 21-تفريح و استفاده از اوقات فراغت كمتر شده 85 1/39 52 24 81 6/37
 22-رفتار اجتماعي من بيش از گذشته تحت تاثير محيط كاريم مي باشد 81 38 41 2/19 91 7/42
 23- گرايشم به معاشرت با دوستان ناباب و مواد مخدر بيشتر شده است. 49 8/22 35 3/16 131 9/60
 24-گرايشم به سيگار بيشتر شده است . 62 4/28 36 5/16 120 55
 25-گرايشم به عدم ارتباط با ديگران بيشتر شده است . 73 34 39 1/18 103 9/47
 26-احساس مشاركت در خانواده كمتر شده است . 47 7/21 59 3/27 110 9/50
 27-گرايشات ديني ، مذهبي و اعتقادي در خانواده ضعيف شده است . 48 3/22 43 20 124 6/57
 28-فرزندانم به كارهاي زشت علاقه نشان مي دهند . 51 5/25 26 13 123 5/61
 29-فرزند/فرزندانم غيبت و فرار از منزل دارند . 40 3/20 7 6/3 150 2/76
جدول فوق نشان داد كه بيشترين درصد پاسخ ها در سطح زياد و خيلي زياد مربوط به «امكان ارتباط با اقوام و آشنايان و دوستان كمتر شده است» با 1/39 درصد و «تفريح و استفاده از اوقات فراغت كمتر شده است» با
1/39 درصد و كمترين درصد مربوط به «فرزندانم غيبت و فرار از منزل دارند» با 3/20 درصد بوده است.
نتايج جدول 1 كه بر اساس آزمون t به دست آمده نشان داد كه بين كار در برنامه طرح اقماري صنعت نفت و اختلال در رفتار اجتماعي اعضاي خانواده رابطه معناداري وجود ندارد.

سوال اصلي 6 :آيا اشتغال كاركنان در طرح اقماري موجب  اختلال درمديريت خانواده آنها  مي شود؟
جدول 6 : توزيع درصد و فراواني پاسخ به گويه هاي  مربوط به وضعيت مديريت خانواده
متغير 
گويه ها  خيلي زيادوزياد متوسط كم واصلاً(خير)
  فراواني درصد فراواني درصد فراواني درصد
مديريت خانواده 30-برنامه ريزي زندگي آينده سخت تر شده است . 147 1/69 31 6/14 35 5/26
 31-فرزند/ فرزندانم مديريت همسرم را در خانواده به من ترجيح
مي دهند  120 8/58 44 6/21 40 7/19
 32-ابراز محبت و رابطه زناشويي من و همسرم دچار سردي شده است . 127 9/58 29 7/13 56 4/26
 33-اگر مدت بيشتري از خانواده دور باشم اداره خانواده براي همسرم راحتر است  142 67 32 1/15 38 18
 34-دوري از مسئوليت هاي زندگي خانوادگي ناراحت كننده است . 142 7/66 29 6/13 42 7/19
 35-مشاجره و بگو ومگو در خانواده بيشتر شده است . 104 5/47 40 4/18 73 6/33
 36-ايفاي نقش سرپرستي براي من مشكل تر شده است . 127 59 31 4/14 57 5/26
 37-فرزند /  فرزندام از دوگانگي  سرپرستي من  و همسرم  سوء استفاده
مي كنند . 106 5/52 28 9/13 68 6/33
همان طور كه نتايج جدول 6 و نتايج آزمون T در جدول (1) نشان مي دهد رابطه معناداري بين انجام كار اقماري و اختلال در مديريت خانواده وجود دارد.(T=14.8)

سوال اصلي 7: آيا اشتغال كاركنان درطرح اقماري موجب اختلال درامور اقتصادي و معيشتي خانواده آنها مي شود؟

جدول7 :  توزيع  درصدو فراواني پاسخ به گويه هاي  مربوط به وضعيت اقتصادي ومعيشتي خانواده

 
گويه ها  خيلي زيادوزياد متوسط كم واصلاً(خير)
  فراواني درصد فراواني درصد فراواني درصد
امور اقتصادي و معيشتي                   38-از اينكه اشتغال در كار دوم را ندارم ناراحتم  60 3/28 22 4/10 130 3/61
 39-درتصميم گيري مالي با همسرم اختلاف پيدا كرده ام.  51 7/23 18 4/8 146 9/67
 40-عليرغم بهبود شرايط مالي بسياري ازمشكلات خانواده تشديد شده است.  56 9/26 36 3/17 116 8/55
 41-پيگيري درمان بيماري فرزند/فرزندانم مشكلاتي ايجاد نموده است.  68 1/33 22 7/10 115 56
 42- مراجعه به آموزشگاه وپيگيري تحصيل فرزند  / فرزندانم مختل شده است.  50 5/25 24 2/12 122 3/62
 43-مراجعه به ادارات مختلف در غياب من مشكل آفرين شده است.  85 5/39 27 6/12 103 9/47
 44-رسيدگي و سركشي به خانواده خود و همسر كمتر شده است.  71 7/32 41 9/18 105 4/48
 45-تهيه نيازمنديها و اجابت درخواستهاي فرزندانم در نبود من مشكل است.  78 9/36 34 1/16 99 9/46
بر اساس يافته هاي جدول بيشترين درصد پاسخ ها در سطح زياد و خيلي زياد مربوط به «برنامه ريزي زندگي آينده سخت تر شده است» با 1/69 درصد و «اگر مدت بيشتري از خانواده دور باشم اداره خانواده براي همسرم راحت تر است» با 67 درصد و كمترين درصد مربوط به «فرزندانم از سرپرستي من و همسرم سوء استفاده مي كنند» با 5/52 درصد بوده است.
نتايج جـدول فوق و آزمون T در جدول (1) نشان مي داد كه انجام برنامه كار در طرح اقماري توسط كاركنان صنعت نفت با شرايط اقتصادي و معيشتي خانواده آنها رابطه معنادار ندارد (5% <  p ).

سوال اصلي 8: آيا بين ميانگين مشكلات خانوادگي (اختلال در امور تربيتي، وضعيت تحصيلي كارمندان، وضعيت عاطفي رواني، رفتار اجتماعي اعضاي خانواده، مديريت خانواده، امور اقتصادي و معيشتي خانواده) بر اساس ويژگي هاي فردي (سن، تحصيلات، سابقه كار و تعداد فرزندان) تفاوت وجود دارد؟

جدول 8: ميانگين مشكلات خانوادگي ناشي از برنامه طرح اقماري و عامل سن
                 سن
اختلال  30 –20 40-31 50-41 51 به بالا F P
 
S 
S 
S 
S  
اقتصادي معيشتي 50/3 822/. 42/3 921/. 04/3 803/. 61/2 044/1 880/4 003/.

يافته هاي جدول 8 و F مشاهده شده مؤكد آن است كه F مشاهده شده در مورد اختلالات اقتصادي خانواده با 1% < p  معنادار است.

 
جدول 9: مقايسه بين ميانگين نمره مشكلات اقتصادي از نظر كاركنان با توجه به گروه هاي سني
 اختلاف ميانگين سطح معناداري
30-20
51سال به بالا < از
    40-31 896/.

809/. 022/.

024/.
براساس نتايج آزمون توكي اختلاف بين ميانگين نمرات كاركنان داراي گروه سني 51 سال به بالا  با گروه سني  30-20 و 40-31 سال معنادار است. به عبارتي گروه هاي سني 30-20 و 40-31 نسبت به گروه سني 51 به بالا مشكلات اقتصادي بيشتري دارند.

جدول10: ميانگين مشكلات خانوادگي ناشي از برنامه كار طرح اقماري از نظر كاركنان با توجه به تعداد فرزندان

          تعداد

 اختلال بدون فرزند 2-1
فرزند 4-3
فرزند بيش از 5 فرزند F P
 
S 
S 
S 
S  
رفتاراجتماعي 18/3 770/. 64/2 625/. 42/2 674/. 66/2 746/. 814/3 012/.
اقتصادي معيشتي 68/3 561 89/2 937/. 82/2 009/1 44/2 314/1 621/3 016/.
براساس يافته هاي جدول فوق F مشاهده شده در رابطه با مشكلات رفتار اجتماعي و امور اقتصادي و معيشتي در سطح 5% < p معنادار بوده است.

جدول 11: مقايسه بين ميانگين نمره رفتارهاي اجتماعي از نظر كاركنان با توجه به تعداد فرزندان
 اختلاف ميانگين سطح معناداري
بدون فرزند  <    3-4 767/0 600/0
براساس نتايج آزمون توكي اختلاف بين ميانگين نمرات كاركنان بدون فرزند با 4-3 فرزندن معنادار بوده است. به عبارت ديگر كاركنان بدون فرزند نسبت به كاركنان 4-3 فرزند اختلال در رفتارهاي اجتماعي را بيشتر اظهار كرده اند.
جدول 12: مقايسه بين ميانگين نمره مشكل اقتصادي از نظر كاركنان با توجه به تعداد فرزندان
 اختلاف ميانگين سطح معناداري
بدون فرزند < 5 فرزند و بيشتر 24/1 009/.

براساس نتايج آزمون توكي اختلاف ميانگين نمرات كاركنان بدون فرزند با كاركنان داراي 5 فرزند و بيشتر از 5 فرزند معنادار مي باشد. به عبارت ديگر كاركنان بدون فرزند نسبت به كاركنان داراي 5 فرزند و بيشتر مشكلات اقتصادي بيشتري را اظهار نمودند.
مقايسه ميانگين هاي مشكلات خانوادگي و اختلال هاي 6 گانه با عامل سن در مشكلات اقتصادي (جدول9) و همچنين عامل تعداد فرزندان با متغير رفتار اجتماعي و نيز امور اقتصادي و معيشتي (جدول 1) در حد 5% < p اختلاف معني دار داشت ولي در ساير موارد اختلاف معناداري مشاهده نگرديد
به عبارت ديگر كاركناني كه داراي سن 51 سال و بيشتر هستند نسبت به كاركنانيكه داراي 20 تا 40 سال هستند مشكلات اقتصادي كمتري داشتند .
در اين پژوهش مشخص شد كه عامل تحصيلات و سابقه كار در رابطه با مشكلات خانوادگي و 6 اختلال مربوط به امور تربيتي ، امورتحصيلي ، عاطفي ، رواني ، رفتار اجتماعي ، مديريت خانواده و امور اقتصادي و معيشتي، تفاوت معناداري ندارد .
بحث و نتيجه گيري
نتايج پژوهش فوق نشان داد كه انجام طرح اقماري با مشكلات خانوادگي رابطه دارد (جدول 1). بيشترين تاثير در بروز اختلال امور تربيتي، اختلال رواني عاطفي واختلال در مديريت خانواده مي باشد. اين يافته ها ساير بررسي هايي كه در اين زمينه صورت گرفته است را تاييد مي كند (عطار،1374؛ خالقي،1379؛ رضائيان،1380؛ اديبي، 1380؛ كريمي، 1381؛ اينترنت اسپيس، 2002)
همچنين اين پژوهش نشان داد كه انجام كار اقماري با اختلال در امور تحصيلي، اختلال در رفتار اجتماعي و اختلال در امور اقتصادي و معيشتي رابطه ندارد. وجود رابطه بين انجام كار اقماري و مشكلات خانوادگي با توجه به رابطه تعاملي بين پديده هاي مربوط به كار و خانواده و نقشي كه در ايجاد خانواده متعادل و در كيفيت و سلامت محيط هاي كاري و سازماني و از جمله بهره برداري و توليد دارد. از جمله نتايج اين بررسي است كه مي تواند براي مديران و دست اندركاران عرصه هاي صنعتي، اجتماعي و فرهنگي جامعه تأمل برانگيز باشد.
در اين پژوهش مشاهده شد كه اشتغال كاركنان در برنامه كار اقماري موجب اختلال در امور تربيتي فرزندان آنها مي شود كه مؤيد پژوهش هايي مي باشد كه قبلا صورت گرفته است (اديبي، 1380؛ كريمي، 1381؛ پاركز و كلارك، 2001).
در يك برنامه كار نامناسب و مغاير با اهدافي كه براي حفظ و تعادل خانواده ضروري است اجرا مي شود كليه كاركردها و از جمله عملكردهاي تربيتي تحت تاثير منفي قرار مي گيرند. هرگاه تحت تاثير محيط كار و برنامه جداول كار شرايطي ايجاد شود كه پدر به عنوان سرپرست و يكي از دو محور اصلي خانواده مجبور به ترك خانه در ساعات و روزها و حتي هفته ها از اين محيط شود در حالي كه زندگي خانوادگي بنا به ماهيت وجود آن در جريان بوده و نياز به اشتراك مساعي و همكاري و استفاده از تجربيات و نظريات و مشاوره او در هدايت امور تربيتي خانواده است مسلما بروز مشكلات خانوادگي قابل پيش بيني است.
ميانگين بالاي نظريات كاركنان و خانواده انها در رابطه با وجود مشكلات خانوادگي و با اطمينان 99 درصدي اين تحقيق ضرورت تغيير نگرش جدي در برنامه هاي كار اقماري و نوبتكاري را مطرح مي نمايد.
وجود رابطه بين كار اقماري با اختلال هاي رواني و عاطفي در ساير تحقيقات نيز به تاييد رسيده است (عطار، 1374؛ اديبي، 1380؛ كريمي، 1381) پاركز و كلارك، 2001؛ اسپيس، 2001 و كار و خانواده اينترنت). تفاوتي كه اين پژوهش با ساير تحقيقات داشت آن بود كه در اينجا نشان داده شد كه اختلال رواني و عاطفي ناشي از كار اقماري به صورت مستمر و طولاني مدت و مشكلي پيشرونده است كه در تمام اوقاتي كه شاغل در محيط كار به كار مشغول است و اعضاي خانواده در محيط خانه و به دور از هم زندگي مي كنند و مدت آن حداقل 7 روز يا 14 روز وبيشتر است به صورت كمي و كيفي رو به شدت گذاشته و محيط كار و خانواده را تحت تاثير خود قرار مي دهد. اين امر نه تنها در ايجاد اختلال در امر بهره وري در محيط كار و سوق دادن خانواده به عدم تعادل مي گردد بلكه موجبات تعارض شديد بين دو مقوله كار و خانواده و نهايتا حالات شديد نفرت كاركنان از محيط كار مي شود. اگر تاثيرات منفي انجام كار اقماري را در رابطه با اختلال در مديريت خانواده را نيز كه در اين تحقيق ديده شد اضافه نمائيم مي توانيم براي نگراني هاي كاركنان و خانواده ها در تنظيم برنامه هاي زندگي آنها توجيه بهتري داشته باشيم. وجود اختلال در مديريت  خانواده كه قبلا نيز در ساير پژوهش ها تاييد شده بود (عطار، 1374؛ اديبي، 1380؛ كريمي، 1381؛ پيوتركوفسكي، 1999؛ اسپيس، 2002) نشان مي دهد كه اغلب اين اختلال ها نه تنها به علت غيبت پدر از محيط خانواده است بلكه متاثر از عواملي مانند چرخش مديريت خانواده بين پدر و مادر و سردرگمي فرزندان از تبعيت از دوگانگي سرپرستي مي باشد. به علاوه شرايط خاص فرهنگي جامعه ما در انتظارات خود از نقش مادر به عنوان حامي روابط عاطفي در خانواده و نقش پدر به عنوان محوري و سرپرستي خانواده كه در اجراي طرح اقماري متاسفانه چندان توجهي به آنها نشده است تاثيرات مخربي را بر كانون خانواده ها و هدايت صحيح خانواده گذارده است.
هر چند كه در اين پژوهش تاثير انجام طرح اقماري بر ساير اختلال ها نظير امور تحصيلي فرزندان، رفتار اجتماعي و امور معيشتي و اقتصادي خانواده مشاهده نگرديد ولي نمي تواند كاملا نقش تاثيرات منفي اين نوع كار در ابعاد خصوصي تر خانواده و از جمله رفتار اجتماعي شاغل و يا عقب ماندگي تحصيلي فرزندان در شرايط غيرعادي را نفي نمايد.
به طور كلي مي توان گفت:اين پژوهش كه براي اولين بار در سطح صنعت نفت ايران و در مدت نزديك به
 5/1 سال اجرا شد، بعضي نگراني ها را كه در ديدگاه هاي نظري و تحقيقات عملي نسبت به برهم خوردن تعادل بين كار و خانواده به علت انجام كار اقماري در بعضي بررسي هاي داخل و خارج از كشور وجود داشت را به صورت علمي در زمنيه اختلالات رواني و عاطفي، مديريت خانواده وامور تربيتي مورد تاييد قرار داد.
در اين پژوهش همچنين مشخص گرديد كه نه تنها مقوله كار به عنوان يك كليت بلكه هر كدام از اجزاء و مفاهيم كار و از جمله برنامه ها و جداول كاري نظير برنامه هاي كار نوبتكاري و يا برنامه كار طرح اقماري خود مي توانند موجب تاثيرگذاري و تاثير پذيري در تعاملات بين كار و خانواده باشد.
پيشنهادات كاربردي و اجرايي:
1- استخدام و بكارگيري نيروهاي انساني داوطلب انجام كار اقماري به صورت قراردادي 1 تا 5 ساله و با ايجاد انگيزه هاي مناسب مالي همراه با ساير روش هاي موثر.
2- استفاده از شيوه هاي جديد بهره وري از جمله كار انعطاف پذير
3- پيش بيني كميته هاي خاص كارشناسي و راهبردي ويژه كار اقماري و نوبتكاري در ساختار سازماني مديريت ها و شركتهاي تابعه صنعت نفت.
4- تقويت واحدهاي روابط كار و مددكاري اجتماعي در صنعت نفت به ويژه در شركت ها و
مديريت هايي كه داراي كاركنان اقماري هستند.
5- استفاده از امكانات و تسهيلات جديد ارتباطي نظير اينترنت براي تقويت ارتباط كاركنان با خانواده و بالعكس.
6- تعيين حد اكثري براي مدت انجام كار در برنامه هاي كار اقماري و نوبتكاري.
7-  تامين شرايط مناسب زندگي دوره اي شاغلين در زمان استراحت شاغلين در محل كار و توجه به ايجاد تسهيلات مناسب زندگي خانواده در محل سكونت به منظور ايجاد امنيت روحي و رواني شاغل و انجام مطلوب كار.
8- استفاده از مشاوره هاي كارشناسان مختلف شاغل در بخشهاي ديگر نظير بهداشت و درمان.
9- تغيير رويكرد الزام و اجبار خانواده ها از كوچ از محل اصلي زندگي به منازل سازماني ساخته شده و تبديل آن به استفاده از روش هاي واقع بينانه و منطقي.

منابع:         
1- اديبي، هـ ، (1380) بررسي مشكلات اقتصادي ، فرهنگي ، اجتماعي زنان بي سرپرست تحت پوشش بهزيستي ، پايان نامه كارشناسي ارشد رشته روانشناسي عمومي، دانشگاه خوراسگان
2- تافلر ، ا (1990) جابجائي در قدرت ، ترجمه خوارزمي ، ش ( 1371) نشر رخ چاپ دوم
3- رضائيان، ع (1380) مديريت رفتار سازماني، انتشارات سمت – چاپ دوم
4- شركت ملي نفت ايران (1375) مجموعه مقررات پرسنلي، انتشارات وزارت نفت، تهران
5- عطار، ح (1374) ، بررسي رابطه استرس شغلي و خشنودي شغلي در سلامت روان كاركنان يك مجتمع صنعتي، پايان نامه كارشناسي ارشد رشته روانشناسي، انستيو روانپزشكي دانشگاه علوم پزشكي
6- كريمي، ل، (1381)، بررسي رابطه متقابل پديده سرريزشدن در حيطه هاي كار و خانواده، رساله كارشناسي ارشد (چاپ نشده) اصفهان، دانشگاه آزاد خوراسگان، دانشكده علوم تربيتي.
7- مونك و فولكارد (؟) نوبتكاري، مشكلات و رهيافتها، ترجمه چوبينه ، ع (1375) انتشارات كوشامهر
8- Heymann,J. (2000). The Widening Gap: Why Americans working families are in geopardy and what can be done about it?, Important Studies, Work and Family Connection.
9- Parkes.k.r & Clurk.m, (20001), The Offshore Enviroment In The Mid – 1990s, A Survey of Psychological Factors, Cntract Research Report.
10- Pitrokowski.Ch (1999), Work and Family, www.noish,stress&health,99.htm
11- Work and Family, (20001), The Best Resource In The Country, www.aboutworkandfamilyconnection.htm