[ سودابه قیصری ]
ارتباطات تنها بیان آشکار و انتقال ارادی پیام ها نیست. مفهوم ارتباطات تمامی فرایند هایی را که مردم از طریق آنها بر یکدیگر تاثیر می گذارند را در بر می گیرد. فضای سایبر و وبلاگ نویسی نیز یکی از همین کانال های ارتباطی عمومی است. فناوری های تازه ارتباطی در اینترنت، قابلیت دگرگونی وبهبود شیوه های ارتباطی دموکراتیک را در بر می گیرد. چرا که به تعاملی دیالکتیک میان فرد ، جامعه و شیوه های جدید ارتباطی می انجامد. وضعيت پر التهاب سياسي اخير ايران ، نياز به بررسي حوزه هاي عمومي(حقيقي و مجازي) و تعاملات افراد در اين فضاها ضروري ساخت. اینترنت به دلیل برخورداری از ویژگی هایی مانند فرازمانی ، بی مکانی (به تعبیر گیدنز جامعه شناس معاصر انگليسي "از جا در رفتگی ") ، عدم محدودیت به قوانین مدنی متکی به دولت ها ، برخورداری از پویایی و آزادی عمل افراد ، توانسته کاربران زیادی را به خود جذب کند.در شبكه هاي اجتماعي ِ فضاي مجازي ، مطالب وبلاگي با كامنت ها ي منتقد و حامي مورد حمايت يا طرد قرار مي گيرند . دگرگون شدن ارتباطات مبتنی بر رایانه همچون شبکه جهانی اینترنت وابزارهای موجود در آن مانند ایمیل ، چت رم و وبلاگ و .. زمینه وسیعی را پیش روی شهروندان برای تعامل با تصمیم گیران گذاشته و از این رو ، ساختارهای کنونی دولت ها با تجربه مشارکت مستقیم تری جایگزین شده است . فضای سایبر موقعیتی سیاسی و فرهنگی برای شهروندان ایجاد می کند که می توانند در بحث های گروهی شرکت کنند، وب سایت خودشان را ایجاد کنند، از ״مولتی مدیا״ در جهت اشاعه فرهنگ استفاده کنند، ستاد تبلیغاتی برای کاندیدای مورد نظر خود در اینترنت ایجاد کنند ، محور بحث ها، عقاید و نظرات آنها باشد و پروژه های سیاسی متنوع را شکل بدهند .اینترنت یک منبع ارزشمند برای اطلاعات جایگزین و اشکال متنوع فرهنگی است که جوانان می توانند با استفاده از آن نقش کلیدی در توسعه تکنولوژی و فرهنگ داشته باشند و از آن در جهت اهداف سیاسی و آموزشی استفاده کنند. حال سوال اساسی این جاست که آیا فضای سایبر راهگشا برای ساخت فرهنگ دموکراتیک تردر فرهنگ سیاسی واجتماعی واقعی است؟ آیا کثرت گرایی پر شتاب سیاسی در فضای وب ، فرهنگ دموکراتیک را تقویت می کند؟ دانیل لرنر معتقد است که رسانه های ارتباطی و اطلاعاتی با اشاعه اخبار و اطلاعات متنوع از تمام جهان ، امکان آشنایی فرد با مخاطبان زیادی را فراهم می آورد که از حیث سبک زندگی ، فرهنگ ، زبان ودین با یکدیگر متفاوتند. با توجه به ادعای لرنر ، می توان اشاره کرد که در این دوره از انتخابات ، افراددرصد بر آمدند تا تنش هایی که با فرهنگ دموکراتیک در فضای واقعی و وروزمره خود داشتند ، در فضای سایبر حل کنند. در اين اوضاع شرايط انتخابات و داشتن حق انتخاب آزاد در فضاي سياسي ، هويت استقلال طلب و تعيين كننده وبلاگ نویسان را فعال كرده و درگير بحث های سياسي شدند. از رهگذر اين مباحث ، گرايش سياسي فرد شكل مي گيرد ، تحكيم مي شود ويا حتي تغيير مي كند. در بحبوحه ی انتخابات ریاست جمهوری ، وبلاگ نویسان در جستجوی یافتن راه نجات برای دنیای واقعی به دنیای مجازی و حتی مقاومت با فرهنگ سیاسی جاري جامعه بدان روی آورند.با درگير شدن افراد در فضاي سياسي كشور در روند انتخابات ، ميزان استفاده از اينترنت در بين كاربران اینترنت و به خصوص وبلاگ نويس افزایش یافت و ساعات طولانی تری را در فضای مجازی به تعامل پرداختند. بر اساس تحقیق گلد برگ ، « اعتیاد اینترنتی عبارت است از استفاده بیمار گونه و وسواسی از اینترنت که با معیارهایی چون تحمل و علائم کناره گیری و افسردگی ، احساس تنهایی ، اضطراب و ضعف اعتماد به نفس همراه می باشد. » در فضاي انتخابات رياست جمهوري دوره دهم ، اعتياد اينترنتي و استفاده از فضاي مجازي در بين كاربران گسترش يافت. از طرفي با كاهش فيلترينگ برخي سايت ها در هنگام تبلیغات ،آمار استفاده كنندگان با مدت زمان بالا افزايش يافت. شبکه های چون فیس بوک ، فرند فید ، کلوب ، بالاترین و هم چنین چت روم ها رد و بدل کردن اطلاعات را در هنگام تبلیغات ریاست جمهوری را عرصه مدنی تر و غیر دولتی کشاند. وبلاگ را می توان یک فضای خصوصی عمومی شده دانست به این ترتیب که نویسنده فردگرای وبلاگ ،عقاید شخصی خود را در مواجه با اتفاقات و رخداد های سیاسی و اجتماعی در وبلاگ خود ثبت می کند تا کسانی آن را بخوانند و نظر دهند. به عبارت ديگر مي توان گفت كه استفاده طولاني مدت از اينترنت و اطلاع رساني از طريق کانال های ارتباطی غیر دولتی توانست نیاز انسان فرد گرای مدرن را که خواهان استقلال عمل بیشتری است ،جامه عمل بپوشاند. ریچارد دیویس ،پژوهشگر ارتباطات در پژوهشی نشان داد که فناوری های تازه ارتباطی در سده بیستم نتوانسته اند ساختار سنتی قدرت را تغییر دهند اما اینترنت تا اندازه زیادی توانسته است چهره و درونمایه نهادهای سیاسی و روندهای برخاسته از آنرا دگرگون سازد و از این راه مشارکت عمومی واجتماعی شهروندان را در تعیین سرنوشت خویش بهبود بخشند. دیویس ، همچنین به این نتیجه رسید که بازیگران سیاسی که پیشتر ابزارهای ارتباط جمعی را زیر سلطه خود داشتند، اکنون نیز مهار اینترنت را به دست گرفته اند. از سوی دیگر باید متذکر شد که فضای سایبر همان قدر که برای شهروندان شبکه های گسترده تری را پدید آورده ، این امکان را برای احزاب و سیاستمداران ایجاد می کند و کانل های قدرت خود را به فضای وب کشانده اند. با این همه ایمیل های گروهی و انبوه ، سایز بسیار بالای شبکه های اجتماعی اینترنتی ، برخی اخبار سطحی و گاه نادرست ، چاره جویی اینترنت برای تعاملات سازنده اطلاعاتی و دموکراتیک را زیر سوال می برد.