
در اين تحقيق قصد دارم به بررسي رابطه ميان ويژگي هاي فردي مخاطبان و ويژگي ها خاص خبر سيما بپردازم .
آيا ميان ويژگي هاي فردي مخاطبان و توجه به ظاهر يا محتواي اخبار ( شکل و سبک خبر , شرايط اجراي خبر , گوينده خبر ) رابطه اي وجود دارد يا خير ؟ هدف اصلي در اين تحقيق اين است که آيا ويژگي هاي فردي مخاطبان مانند سن , جنس , تحصيلات و شغل در ميزان توجه آنها به اخبار تلويزيون و قسمت هاي مختلف آن تاثير دارد يا خير ؟
در اين تحقيق از روش پيمايشي (پرسشنامه ) استفاده شده است حجم نمونه 100 نفر بوده است و در انتها داده ها تحليل شده است که در بخش مشاهدات تجربي بيان خواهد شد .
مباحث نظري :
در اين تحقيق از نظريه استفاده و خشنودي استفاده شده است اعتقاد به مخاطب سرسخت که منفعل نيست و در شرايط مختلف دست به گزينش خواهد زد. مخاطب با توجه به نياز خود و در راستاي ارضاي نياز و انتخاب رسانه دست به ابتکار عمل خواهد زد . و تنها به آن چيزي توجه مي كند كه به آن علاقه مند است و يا نيازي را از او بر طرف مي كند .
و همچنين نظريه اعتبارمنبع كه مخاطبان تلويزيون با توجه به تجربه اي كه از رسانه هاي جمعي و ميزان اعتمادي كه به آن دارند از آن استفاده مي كنند . سعي شده است با توجه به همين نظريه ها فرضيه ها ثابت شود. فرضيات من در اين تحقيق عبارتند از :
1. با افزايش تحصيلات , مخاطبان خبر سيما بيشتر سعي مي کنند به شکل و سبک و محتواي خبر توجه کنند .
2. مخاطبين با سنين پايين تر , بيشتر به نحوه اجراي خبر و شرايط آن و گوينده خبر توجه دارند.
3. جنس نيز در ميزان توجه به قسمت هاي مختلف خبر مي تواند تاثير گذار باشد , به طوري که زنان بيشتر به شکل ظاهري خبر و گوينده توجه مي کنند.
4. شغل هم به طور کلي مي تواند توجه افراد را به قسمت هاي خاصي معطوف کند افراد اگر از نظر شغلي درمراحل بالاتري قرار داشته باشند , بيشتر به شکل و سبک خبر و محتواي آن توجه مي کنند تا به ظاهر اخبار .
به طور کلي ويژگي هاي خبر سيما به سه دسته شرايط اجراي خبر با متغير هاي (مدت زمان مناسب براي اجراي خبر , استفاده از موسيقي در پخش خبر , بيان خبر مطابق با واقعيت هاي روز) شکل و سبک خبر با متغير هاي ( استفاده از اصطلاحات عاميانه , داشتن تفاسير خبري , استفاده از گزارشات عامه پسند و ملودرام هاي خبري , صدا و تصوير همزمان , ترتيب اخبار بر اساس اهميتي که دارند ) گوينده خبر با متغير هاي (صميمي بودن گوينده , پوشش و لباس مجري , لحن و تن گوينده ) تقسيم شده است .
در ويژگي هاي فردي مخاطبان هم متغير هاي سن , جنس , تحصيلات و شغل در نظر گرفته شده است و رابطه هر کدام از آنها با سه ويژگي خبر تلويزيون سنجيده شده است که توضيح بيشتر اين متغير ها در قسمت روش شناسي خواهد آمد .
توضيح برخي مفاهيم :
در شرايط اجراي خبر متغير هايي به کار رفته است که توضيح برخي از آنها ضروري مي نمايد .
در ميان سوالات اين بخش , بيان خبر مطابق با واقعيت هاي روز به چشم مي خورد که منظور از آن تازگي خبر است تازگي اخبار به عنوان يکي از ارزشهاي هفت گانه خبر يعني هر اندازه که فاصله وقوع رويداد و درج آن به عنوان خبر نزديکتر باشد , خبر تازه تر خواهد بود.
در سبک خبر هم به توضيح چند متغير که پيرامون آنها سوالاتي در پرسشنامه مطرح شده است , مي پردازيم .
گزارشات و تفاسير عامه پسند خبري که همان ملودرام هاي خبري هستند. منظور از ملودرام هاي خبري هم
گزارشاتي هستند که مشکلات مردم جامعه را بررسي مي کنند و آنها را ملموس مي سازند استفاده از شيوه مردم ساده , يعني اخباري که بيان مي شود همان افکار مردم ساده است.
بيان خبرها در قالب عکس ها و تصاوير , يعني استفاده از تصاوير زنده تلويزيوني و قدرت تصوير در اثبات خبر و جذابيت و قابل کردن تصوير براي القا خبر به مخاطب زيرا تصوير تلويزيوني و موسيقي ميتواند اطلاعاتي که زبان از بيان آنها عاجز است را انتقال دهد .
در قسمت گوينده خبر هم منظور , صميمي بودن , لحن و تن گوينده , کيفيت نگاه مجري , اشاره هاي چهره و تاکيد هاي صوتي بر روي لغات کليدي و نمايشي که گوينده از خود در مقابل دوربين به اجرا مي گذارد .
روش شناسي :
در اين تحقيق از روش پيمايشي ( پرسشنامه ) استفاده کرده ام براي هر متغير يک سوال در پرسشنامه اختصاص داده شده بود. در بيان ويژگي هاي فردي مخاطبان , متغير هاي سن , جنس , شغل و تحصيلات در نظر گرفته شده و 4 سوال ابتداي پرسشنامه به آن اختصاص داده شده بود .
سن به صورت 18-22 و 23-27 و 28-32 و 33 به بالا در نظر گرفته شده بود .
تحصيلات نيز در يک طيف از ديپلم تا فوق ليسانس و بالاتر و حوزوي در نظر گرفته شده بود شغل نيز به 5 قسمت دانشجو , کارمند , آزاد , نظامي , خانه دار و حوزوي تقسيم شده بود.
ويژگي هاي خبر تلويزيون نيز در ابتدا به سه قسمت کلي تقسيم شد 1 – گوينده خبر 2- شکل و سبک خبر 3- شرايط اجراي خبر
گوينده خبر شامل سوالاتي پيرامون لحن و تن گوينده , صميمي بودن گوينده با مخاطب , لباس و پوشش مجري بود . در بخش شکل و سبک خبر سوالات مربوط به خبرهاي سنت شکسته و پرده برداري کننده از پشت صحنه اخبار , بيان خبر ها در قالب عکس ها و تصاوير , تفکيک اخبار به دوصورت کوتاه و مفصل , ترتيب اخبار بر اساس اهميت خبري , صداو تصوير همزمان تلويزيون , گزارشات خبري عامه پسند , وجود تفاسير خبري و استفاده از اصطلاحات عاميانه قرار داشت . در بخش شرايط اجراي خبر هم متغيرهاي مدت زمان مناسب براي اجراي خبر ( زماني نه خيلي بلند و نه خيلي کوتاه ) , استفاده از موسيقي در پخش خبر , تطابق اخبار با واقعيت روز قرار داشت .
نتايج تجربي :
تحليل ها و بررسي هاي به دست آمده براي بررسي رابطه ميان خصوصيات فردي مخاطبان و ويژگيهاي خاص خبر تلويزيون به شرح ذيل مي باشد :
ترتيب شرايط خبري در گروههاي سني 18-22و23-27 به ترتيب ذيل مي باشد :
1- گوينده خبر 2- شکل و سبک خبر 3- شرايط اجراي خبر
ولي در گروههاي سني 28-32و 33 به بالا اين ترتيب عوامل به شرح ذيل مي باشد :
1- شکل و سبک خبر 2- گوينده خبر 3- شرايط اجراي خبر
2- در تحصيلات هم افراد داراي ديپلم و فوق ديپلم هم به اين ترتيب قائل اند : 1- گوينده خبر 2- شکل و سبک خبر 3- شرايط اجراي خبر
اما افراد داراي تحصيلات ليسانس و حوزوي معتقدند : 1- شکل و سبک خبر 2- گوينده خبر 3- شرايط اجراي خبر
و افراد داراي تحصيلات فوق ليسانس و بالاتر معتقدند ترتيب عوامل به اين صورت است : 1- شکل و سبک خبر 2- شرايط اجراي خبر 3- گوينده خبر
از نظر شغلي افراد دانشجو , نظامي , حوزوي معتقدند عوامل مورد نظرشان به اين ترتيب ميباشد :
1- شکل و سبک خبر 2- گوينده خبر 3- شرايط اجراي خبر
افراد کارمند , شغل آزاد و خانه دار معتقدند :
1- گوينده خبر 2- شکل و سبک خبر 3- شرايط اجراي خبر
در ميان دو جنس زن و مرد هم ترتيب و اولويت اين ويژگي ها به شرح ذيل مي باشد :
زنان : 1- گوينده خبر 2- شکل و سبک خبر 3- شرايط اجراي خبر
مردان : 1- شکل و سبک خبر 2- گوينده خبر 3- شرايط اجراي خبر
که تا اين مرحله فرضيات مورد نظر به اثبات رسيدند .
با توجه به آزمون independed t test که مي خواهيم بدانيم در پاسخگويي به سوالات بين زنان و مردان اختلاف وجود دارد يا خير , نتايج زير به دست آمد :
در جنس ميان زنان و مردان در سوالات لباس و پوشش مجري, صميمي بودن گوينده هنگام بيان خبر (گوينده خبر ), خبر هايي که سنت را شکسته و به دنبال پرده برداري از پشت صحنه اخبار هستند, تفکيک اخبار به دوصورت کوتاه و مفصل و تفکيک اخبار به اهم و مهم , داشتن صداو تصوير همزمان بيان خبر ها در قالب عکس ها و تصاوير (شکل و سبک خبر ) , استفاده از موسيقي در پخش خبر, رعايت مدت زمان مناسب براي ارائه خبر(شرايط اجراي خبر ) اختلافي ديده نشده است ولي در سوالات ذيل ميان آنان اختلاف مشاهده مي شود .
لحن و تن گوينده ( گوينده خبر ) , بيان خبر مطابق با واقعيت ( شرايط اجراي خبر ) , استفاده از ملودرام هاي خبري و گزارش هاي عامه پسند , داشتن تفاسير خبري, استفاده از اصطلاحات عاميانه در حين اجراي خبر ( شکل و سبک خبر ) .
H0:m1=m2
H1:m1=m2
استفاده از اصطلاحات عاميانه در حين خبر در جلب توجه بينندگان از ديدگاه مردان و زنان تاثير غير همساني دارد . شايد بتوان دليل اين امر را ظرافت زنانه در بکارگيري الفاظ بيان کرد .
استفاده از تفاسير خبري از ديدگاه مردان و زنان در جلب توجه بينندگان تاثير غير همساني دارد . استفاده از گزارشات خبري که بيشتر با زندگي روز مره مردم ارتباط دارند از ديدگاه مردان و زنان در جلب توجه بينندگان تاثير غير همساني دارد . تلويزيون در بيان خبر چقدر با واقعيت هاي روز تطابق دارد از ديدگاه مردان و زنان يکسان نيست . شايد دليل اين امر اين باشد که زنان بيشتر زمان خود را در خانه صرف مي کنند و از واقعيت هاي روز به اندازه مردان با خبر نيستند و همواره اخبار را با توجه به ذهنيت خود , مطابق با واقعيت مي پندارند . لحن و تن گوينده خبر از ديدگاه مردان و زنان در جلب توجه بينندگان تاثير يکساني دارد . صداو تصوير هم زمان در اخبار از ديدگاه مردان و زنان در جلب توجه بينندگان تاثير يکساني دارد . ترتيب اخبار بر اساس اهميت خبري از ديدگاه مردان و زنان در جلب توجه بينندگان تاثير يکساني دارد . تفکيک اخبار به دو صورت کوتاه و مفصل در ديدگاه مردان وزنان در جلب توجه بينندگان تاثير يکساني دارد . استفاده از موسيقي در پخش خبر در جلب توجه بينندگان از ديد گاه مردان و زنان يکسان است . بيان خبر در قالب عکس و تصاوير به منظور ايجاد آگاهي در جلب توجه بينندگان از ديدگاه مردان وزنان تاثير همساني دارد . صميمي بودن گوينده در هنگام خبر به از ديدگاه مردان و زنان تاثير يکساني دارد . رعايت مدت زمان مناسب براي ارائه خبر از ديدگاه مردان و زنان تاثير يکساني در جلب توجه بينندگان دارا مي باشد . لباس و پوشش مجري از ديدگاه مردان و زنان در جلب توجه بينندگان تاثير يکساني دارد .
در آزمون پيرسون براي بيان همبستگي ميان متغير ها به نتايج زير رسيديم :
در بيان همبستگي ميان سن و ويژگي هاي خبر سيما , ميان سن و لباس و پوشش مجري , صميمي بودن گوينده ( گوينده خبر ) , بيان خبر ها در قالب عکس ها و تصاوير , تفکيک اخبار به صورت هاي کوتاه وبلند , صدا وتصوير همزمان ,داشتن تفاسير خبري ( شکل و سبک خبر ) استفاده از موسيقي در پخش خبر , بيان خبر مطابق با واقعيت هاي روز ( شرايط اجراي خبر ) وبه طور کلي عوامل سبک و شکل خبري همبستگي خيلي کم وجود دارد . بين سن با سوالات مدت زمان مناسب براي اجراي خبر ( شرايط اجراي خبر ) اولويت بندي کردن اخبار بر اساس اهميت ( شکل و سبک خبري ) و به طور کلي شرايط اجراي خبر همبستگي معکوس کم وجود دارد .
بين تحصيلات با سوالات بيان خبر در قالب عکس ها و تصاوير , صدا وتصوير همزمان , استفاده از ملودرام خبري ( گزارش هاي خبري ) و داشتن تفاسير خبري ( شکل و سبک خبر ) , بيان خبرهاي مطابق با واقعيت هاي روز و به طور کلي شرايط اجراي خبر همبستگي کم وجود دارد . بين تحصيلات با سوالات پوشش مجري , صميمي بودن گوينده ( گوينده خبر ) , مدت زمان مناسب براي اجراي خبر , استفاده از موسيقي در بيان اخبار ( شرايط اجراي خبر ) , تفکيک اخبار به دو صورت کوتاه و مفصل و اولويت بندي کردن اخبار به اهم و مهم ( شکل و سبک خبر ) و به طور کلي عوامل گوينده خبر و شکل و سبک خبر همبستگي معکوس کم وجود دارد .
در اين نمونه مردم معتقدند لباس و پوشش مجري تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارد . همچنين رعايت مدت زمان مناسب براي ارائه خبر در جلب توجه بينندگان تاثير زيادي را دارا مي باشد .
درصد زيادي از مردم هم به دنبال خبر هايي هستند که سنت را شکسته و به دنبال پرده برداري از اخبار مي باشند . صميمي بودن گوينده در هنگام بيان خبر هم تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارا مي باشد . بيان خبر ها در قالب عکس و تصاوير به منظور ايجاد آگاهي تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارا ميباشد . استفاده از موسيقي در پخش خبر به منظور جلب توجه بينندگان تاثير زيادي را دارا نمي -باشد.
تفکيک اخبار به دوصورت کوتاه و مفصل تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارا مي باشد . ترتيب اخبار بر اساس اهميت خبري تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارد . صدا و تصوير هم زمان تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارا نمي باشد . لحن و تن گوينده خبر تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارا مي باشد . از ديدگاه مردم تلويزيون در بيان خبر به ميزان زياد با واقعيت هاي روز تطابق ندارد . استفاده از گزارشات خبري که با زندگي روزمره مردم سروکار دارد به ميزان زيادي در جلب توجه بينندگان موثر نمي باشد . داشتن تفاسير خبري نقش زيادي در جلب توجه بينندگان دارا مي باشد . استفاده از اصطلاحات عاميانه در حين خبر تاثير زيادي در جلب توجه بينندگان دارا نمي باشد .
البته در ميان سوالات پرسشنامه , سوالاتي هم در مورد ميزان توجه مردم به اخبار سيما به طور کلي وجود داشت که مي توان در اينجا اشاره اي کوتاه هم به آن داشت : با توجه به نمونه تلويزيون توانسته است نمره زيادي را در جلب رضايت بينندگان کسب کند و مردم معتقدند تلويزيون نقش زيادي در جلب اعتماد عمومي دارد .
نتيجه گيري :
همانطور که در قسمت هاي قبل بيان شد , من در اين تحقيق از نظريه استفاده و خشنودي استفاده کردم و در بخش مشاهدات هم با تحليل هاي انجام شده فرضيات به اثبات رسيد . آنچه از نتيجه اين تحقيق برمي آيد , در واقع بيان مجدد و تاکيد بر همان نظريه استفاده و خشنودي است , همانطور که مشاهده شد افراد با توجه به خصوصيات فردي خويش به هر آنچه که اظهار علاقه مي کنند , توجه نشان مي دهند و از آن استفاده مي کنند و در راستاي نياز خود از رسانه استفاده مي کنند . بين سن , جنس , شغل و تحصيلات و توجه به قسمت هاي مختلف خبر سيما هم رابطه وجود داشت . افراد با توجه به اين خصوصيات و شدت و ضعف و مراتب آنها ( مانند شغل ) به قسمت هاي مختلف خبر سيما و به ظاهر يا محتوا توجه مي کنند . درست همانطور که ثابت شد هر چقدر تحصيلات افراد بالاتر بود , سعي مي کردند به شکل و سبک خبر بيشتر از گوينده و شرايط اجرا توجه کنند و از نظر شغلي هم همين فرضيه به اثبات رسيد که هر چقدر افراد در پست هاي بالاتر شغلي قرار داشته باشند , توجه کمتري به ظاهر خواهند داشت . در جنس نيز زنان بيشتر به گوينده و ظاهر و مردان به محتوا و شکل و سبک خبر توجه مي کردند . از نظر سني هم افراد با سنين پايين تر به شکل و ظاهر و افراد با سنين بالاتر به محتوا توجه مي کنند .
مشکلات تحقيق :
از جمله مشکلاتي که در ميانه راه کار را تاحدودي به تاخير انداخت , تعويض پرسشنامه بود . در جواب -هاي پرسشنامه اول کمي سوگيري وجود داشت و چون سوالات تاحدودي به صورت تخصصي و باز مطرح شده بود , با جواب ها همخواني پيدا نمي کرد و منظور از سوالات توسط پاسخگويان درک نمي -شد , به همين علت پرسشنامه اي جديد با سوالاتي آسان تر و عامه پسند تر مطرح و در اختيار جامعه نمونه قرار گرفت . همچنين به علت كثرت نتايج به دست آمده و جداول بيان همه آنها درصفحات موجود امكان پذير نبود .و من مجبور بودم تنها به اسم آزمون انجام شده و نهايتا بيان چند درصد اكتفا كنم .
پيشنهادات :
من در اين تحقيق صرفا به بررسي رابطه ميان مشخصات فردي مخاطب و ويژگي هاي خبر تلويزيون پرداخته بودم , که در ميان سوالات يک يا دوسوال هم در مورد خود رسانه تلويزيون و ميزان اعتماد به آن و رضايت از آن مطرح شده بود که تحليل آن به صورت بسيار خلاصه در مشاهدات تجربي بيان شد . اما مسئله جديدي که فکر من را بسيار به خود مشغول کرد , ارائه تحقيقي صرفا در مورد ميزان اعتماد مردم به رسانه تلويزيون بود . از آنجا که صدا و سيما در ايران از نوع رسانه دولتي مي باشد , مردم ميتوانند نظرات متفاوتي در مورد آن داشته باشند . عده اي به اخبار اين رسانه ها توجه نمي کنند , چون به علت دولتي بودن آن را جهت دار مي پندارند که با گزينش به مخاطب القا مي شود و سعي مي کنند بيشتر اخبار خود را از سايت هاي اينترنتي و راديو هاي بيگانه دريافت کنند . به طور کلي بررسي ميزان اعتماد مردم به سازمان رسانه اي صدا وسيما مي تواند موضوع بسيار جالبي در عرصه ارتباطات باشد .
فهرست منابع :
سورين . ورنر . تانكارد . جيمز .1381.نظريه هاي ارتباطات .ترجمه دكتر عليرضا دهقان . انتشارات دانشگاه تهران .
خبر . 1377 . يونس شكر خواه . مركز مطالعات و تحقيقات رسانه ها . تهران
