شهري متكي به دولت

تحليل محتواي شعارهاي شهري

 
شهر نشینی یکی از مظاهر دنیای مدرن است که با سرعت بالایی در حال گسترش است و این گسترش در دهده های اخیر بیشتر در کشور های جهان سوم رخ داده  است.  رابرت پارک می گوید : "جهان‌ ممكن‌ است‌ ميان‌ دو طبقه‌ تقسيم‌ شود، كساني‌ كه‌ به‌ شهر رسيده‌اند و كساني‌ كه‌ هنوز نرسيده‌اند "(کیویستو،1382:182)

 از عوامل شیوع این نوع شهرنشینی  در ایران می توان به تعاملات با دنیای غرب و آشنا شدن با زندگی شهری غرب ، تمرکز منابع و امکانات در چند شهر بزرگ اشاره داشت .

  طبق سرشماری سال 1385 جمعیت شهرنشین ایران 68 درصد و جمعیت روستایی 32 درصد باقی مانده را تشکیل می دهند. ( سالنامه آماری 1385)تهران شهری با تنوع فرهنگی بالاست و اغلب ساکنان آن از مهاجرین روستا ها و شهرهای کوچکتر اند و از این رو تهران محل تلاقی عناصر نا همگون فرهنگی است.

 هسته مرکزی یک مادر شهر بسیار متراکم- از نظر فعالیت های اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی است و از سوی دیگر از نظر جمعیت نیز متراکم است - و در اطراف آن شهرک های اقماری و حاشیه نشینی شکل گرفته است.( ممتاز ، 1383 : 52) اما باید خاطر نشان کرد که تهران یک شهر غیر متمرکز است و هسته های گوناگونی راشامل می شود.

 در دوره ی رشد فزاینده شهرنشینی ( 1340 به بعد) و با تاکید بر سرمایه گذاری های دولتی ، وجود امکانات رفاهی ، بهداشتی ، درمانی و تغذیه بهتر و... نرخ رشد در تهران بسیار بالا بوده به طوری که تا سال 1356 ، 50% کل مهاجرین کشور جذب تهران شده بودند. ( ممتاز، 1383 : 100)

پیامدهای چون نبود مسکن مناسب ، حاشیه نشینی ، فقر ، انحرافات اجتماعی، آلودگی محیط زیست و... محصول شهرنشینی بی قاعده در این سال ها بود که هم چنان نیز ادامه دارد. این خیل عظیم در بیشتر موارد مهارت لازم برای اشتغال در عرصه های صنعتی و تولیدی را نداشته و به سمت مشاغل فصلی و کاذب سوق داده می شدند

کلان شهر عرضه کننده شرایط ویژ های برای شهرنشینان است   وافراد را از قیود و تحمیلات زندگی به مرتبه منحصر به فرو بودن می رساند ؛ به عبارتی فرصت هایی برای بسط و تحول این هر دو نوع تفویض نقش در شهر مقدور است .( زیمل ، 1372 : 65 )

فضای شهری برای فرد امکان تحرک بیشتری را به ارمغان می آورد و این گونه است که علیرغم مشکلات بسیار در طول این چند دهه با کاهش مهاجرت از روستا و شهرهای کوچک به شهر های بزرگ مواجه نبودیم. " در شهر همه‌ي‌ بلند پروازيهاي‌ پنهاني‌ و همه‌ي‌ آرزوهاي‌ ابراز شده‌ فرصتي‌ براي‌ تجلي‌ پيدا مي‌كنند. شهر طبيعت‌ انسان‌ را در تمام‌ جلوه‌هاي‌ آن‌ شكوفا مي‌سازد، گسترش‌ مي‌دهد و تبليغ‌ مي‌كند." ( کیویستو،1382:182) در شهر است که فرد و تصمیمات وی امکان اثر گذاری بیشتری نسبت به یک فضای بسته را می یابد.تمامی این تعارضات و تنوعات فرهنگی بین ساکنین شهر تهران وجود یک نظم جدید را که توانایی انسجام بخشی داشته باشد را لازم می دانستندو نیاز به ایجاد یک نهاد و سازمان برای ایجاد نظم و حفظ و نظارت آن را لازم دیدند.

به دلیل ان که شهر تهران در صد سال اخیر و قبل از آن  مرکزیت سیاسی  دولت محسوب می شد و در حوزه اختیارات دربار قرار داشت و اولین شهرداری ها نیز  با هدف حفظ پاکیزگی، نصب و نظارت برگه قیمت اجناس واز این قبیل  ونه تصمیم گیری در مورد اداره شهر  شکل گرفت ولی امروزه و علی الخصوص در سال های اخیر که از لحاظ عمرانی و بافت فضای شهری به وضعیتی بهتر از سال های قبل از انقلاب و دوره جنگ دست یافته ایم، نیاز به مشارکت آحاد شهروندان بر کسی پوشیده نیست.

مطابق با تغییر نیازها ی افراد ( شهروندان)اهداف وظایف شهرداری ها نیز تغییر یافت و بیشتر به جهت فرهنگی - اجتماعی تمایل پیدا کرد ؛ اهدافی مانند تأسیس مؤسسات فرهنگی، بهداشتی و تعاونی و مساعدت مالی به انجمن های تربیت بدنی و خانه و مدرسه که در گذشته چندان مورد توجه قرار نمی گرفت از اهداف اساسی شهرداری تهران محسوب می شود.پارک ها ساخته شدند ولی خلا ناشی از کمبود مکان های هنری و فرهنگی آشکارا دیده می شد ، خانه های کتاب ، کتابخانه های عمومی و تخصصی و.... حاصل این گردش موضع نسبت به مدیریت شهری بود.

دکتر صدیق سروستانی در تحقیقی با عنوان "تحلیل مدل های حکمرانی شهری در انتخابات سومین دوره ی شورای اسلامی شهر تهران" به این نتیجه رسید که از میان چهار الگوی مدیریت شهری( رفاهی ، مدیریتی ، شراکت گرا و طرفدار رشد) در مدل حکمرانی رفاهی ، اداره ی شهر متکی بر منابع دولتی است که منجر به کاهش استقلال عمل شورای شهر و امکانات آن برای تاثیرگذاری بر مدیریت شهری می شود. ( صدیق سروستانی و دیگران ، 1386 :9)

با اندکی دقت در بیلبورد های خیابان که به تبلیغات فعالیت ها و اهداف شهرداری اشاره می کند همانند " زیبا سازی محلات با همکاری معتمدین محل" ، " داشتن شهر زیبا در گرو همکاری شهروندان"  ، " مشارکت شهروندان در تصميم‌گيريها  " ، و گسترش امكانات فرهنگي، هنري، ورزشي و تفريحي اماكن وابسته به شهرداري منطقه به دلیل احساس نیاز به همکاری شهروندان در سر لوحه برنامه های شهرداری قرار گرفت.کلان شهری مانند تهران با یک برنامه واحد نمی تواند هدایت شود و از همین رو تمرکز زدایی در برنامه های توسعه ای شهرداری مشهود است. استفاده از معتمدین محل و بازتاب مشکلات شهری هر محله به جای ارائه یک الگوی عام برای تمامی مناطق از دیگر فعالیت های تمرکز ضداست و مدیریت شهری اساسی نسبی پیدا می کند. پاسخ گویی ، مشارکت جویی ، ارتباط مستمر و مستقیم مسئولان هر منطقه با مردم را می توان مواردی از موضع محلی گرایی در سازمان شهرداری تهران دانست؛ به عبارتی می توان گفت که برنامه های محله گرا شهرداری از سطح میانه به سطوح خرد انتقال یافته است و بیشتر در راستای فرهنگی و باز تولید اجتماعی شهروندانی که خود را کنار از تصمیمات در عمران محله و شهر خود می دانشتند ، قرار گرفته است.

 این روش از طریق تبلیغات وآموزش های نیمه رسمی در مدارس ، خانه های محله ، فرهنگسرا ها ، پارک ها صورت می پذیرد و به تداوم این اموزش ها با توجه به درونی کردن این ارزش ها و هنجار ها پرداخته شده است.  و اهمیت مشارکت مردمی از سوی مسئولان شهرداری به درستی درک شده است.  با علم به این که طرح ریزی و اجرای این قبیل برنامه ها در یک فاصله زمانی تقریبا طولانی نمایان می گردد اما این که تا چه اندازه این شیوه مدیریت به درستی اجرا می شود و مشارکت مدنی شهروندان تا چه اندازه در تصمیم گیری و برنامه ریزی های شهری مناطق تهران مؤثر است ویا  مشارکت شهروندان در این طرح ها تا چه اندازه است ،   مقوله ای جدا از اهداف و تبلیغات شهرداری هاست.در این راستا باید عواملی را که باعث تقویت مشارکت شهروندان می شود را تقویت نمود و از سوی دیگر مسئولان خدمات شهری و شهرداری مناطق کلیه موانعی را که مشارکت اجتماعی را تضعیف می کند را بر طرف نمایند و کیفیت خدمات شهری خود را بهبود بخشد .

 

منابع:

-          ممتاز ،فریده . 1383. جامعه شناسی شهر. تهران:انتشار.

-          زیمل، گئورگ.1372." کلان شهر و حیات ذهنی".مترجم یوسف اباذری.نامه علوم اجتماعی.جلد دوم. شماره 3.صص 66- 53 .

-           پيتركيويستو1382.. انديشه‌هاي‌ بنيادي‌ در جامعه‌ شناسي.ترجمه‌ي‌ منوچهر صبوري. تهران : نشر ني.

-          صدیق سروستانی ، رحمت الله و حسین ایمانی جرجانی و سید احمد فیروز آبادی .1386. " تحلیل مدل های حکمرانی شهری در انتخابات سومین دوره ی شورای اسلامی شهر تهران". فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی. شماره 26. صص35-9 .

-          سالنامه آماری 1385.