مجله اینترنتی فصل نو » » مجلـس جوانـان در ايران و جهان

شنبه، ۲۴ مرداد ۱۳۸۸

يکي از تجربه‌هاي مؤثّر و موفّق عصرکنوني, تشکيل مجلس با جوانان و يا براي جوانان است. اين اقدام، بيش از شصت سال قدمت دارد و در حال حاضر، تقريباً در همه کشورهاي توسعه‌يافته و در بسياري از کشورهاي در حال توسعه, مجلس جوانان، شکل گرفته است.
مجلس جوانان در جهان
نخستين مجلس جوانان، به طور رسمي در سال 1963م، در ايالت کويين لند, ايالات متّحده امريکا تأسيس شد. 160 جوان از سرتاسر ايالات متّحده، براي حضور در اين مجلس ـ که دو هفته به طول انجاميد ـ حاضر شدند و اين مراسم، در شوراي قانون‌گذاري مجلس کويين لند برگزار شد.
اين تجربه، سپس به کشورهاي استراليا, انگلستان, ايتاليا, فرانسه, سوييس, ژاپن, سنگاپور, هندوستان, نيوزلند, ايران, لبنان, تايلند و ديگر کشورهاي جهان منتقل شد.
شکل‌گيري مجالس جوانان، به صورت‌هاي مختلف بوده است.
الف. در برخي از کشورها (مانند انگلستان)، انتخاب اعضاي مجلس، به صورت آزاد و از طريق مدارس انجام مي‌شود. در مدارس, افراد داراي شرايط، کانديدا مي‌شوند و دانش‌آموزان، نمايندگان خويش را از ميان آنان انتخاب مي‌نمايند. در مرحله بعد, اعضاي مجلس، از ميان نمايندگان مدارس مختلف انتخاب مي‌شوند.
ب. در بعضي از کشورها (مانند لبنان), مجلس جوانان، به وسيله نمايندگان مجلس ملّي تشکيل مي‌شود. بر اين اساس, نمايندگان مجلس مي‌توانند با انتخاب يک جوان زير 25 سال از حوزه انتخابيه خود و معرّفي وي به مجلس ملّي, اعضاي مجلس مشورتي جوانان را در کشور تشکيل دهند. در نتيجه, شيوه تشکيل مجلس جوانان, به يک معنا، «انتصابي» است. هرچند ممکن است برخي از نمايندگان، براي گزينش اين قبيل افراد از انتخابات آزاد در حوزه انتخابيه خود بهره گيرند.
ج. شکل ديگر تشکيل مجالس جوانان، شيوه سهميه‌اي است. بر اين اساس, اعضاي مجلس جوانان را ترکيبي از اعضاي سازمان‌ها و نهادهاي مرتبط با امور جوانان, اعم از دولتي يا غيردولتي تشکيل مي‌دهند و انتخابات آزاد وجود ندارد.
مجلس جوانان اروپا ( EYP) نمونه‌اي از اين گونه مجلس‌هاست که در سال 1987م، در «فونتن بلوي فرانسه» بنا نهاده شد و ترکيبي از دانش‌آموزان مدارس, دانشجويان دانشگاه‌ها و جوانان علاقه‌مند به عضويت در پارلمان است.
اين پارلمان، طرح آموزشي متناسب با نيازهاي جوانان 16 تا 22 ساله ساکن اروپا را فراهم آورده است تا آنها بتوانند با افکار و فرهنگ‌هاي ديگر ملل آشنا شوند؛ به تفاوت‌ها احترام بگذارند؛ راه‌کارهايي را به يکديگر بياموزند و دلايل همکاري‌هاي بين‌المللي را درک کنند.
مجلس جوانان اروپا، هرسال، دو يا سه جلسه پنج روزه را برپا مي‌دارد که هر کدام از اين جلسات، در کشوري خاص برگزار مي‌شود. هم چنين حداقل چهار کشور، هميشه به عنوان ناظر حضور دارند.
د. در تعدادي از کشورها, مجالس جوانان، به دليل پايين بودن روحيه مشارکت مردم, به صورت داوطلبانه و در قالب NGO ها (سازمان‌هاي مردم‌نهاد) شکل مي‌گيرد که مي‌توان به سازمان استقلال طلب « تبت » (TYL) اشاره کرد که بزرگ‌ترين و فعال‌ترين سازمان غيردولتي « تبت » است و در سراسر جهان, بيش از پانزده هزار عضو دارد.
امروزه در کشورهاي در حال توسعه، شور و شوق خاصي براي ايجاد تغييرات در روابط اجتماعي ايجاد شده است و به راه‌کارهاي مشارکت جوانان و نوجوانان در عرصه‌هاي مديريتي جامعه انديشيده مي‌شود. به عنوان نمونه، در تيمور شرقي، چند روز پيش از استقلال در سال 2002م، پارلمان دانش‌آموزي تشکيل شد تا بتواند توصيه‌هاي خود را به دولت جديد تقديم کند.
در آلباني، در سال 2000م، پارلمان‌هاي منطقه‌اي جوانان، به صورت پروژه‌هايي آزمايشي، ابتدا در دو استان راه اندازي شد, و در سال 2001م، به چهار استان گسترش يافت و تا سال 2002م، حدود هشتاد درصد آلباني را در برگرفت.
از جمله ابتکارهاي اين پارلمان، مبارزه با کاوش براي يافتن نفت در تالاب نارتس ـ که از لحاظ زيست‌محيطي، بسيار ارزشمند است ـ بود.
مجلس جوانان در ايران
در ايران، مجلس جواناني که فراگير باشد و دانش‌آموزان، دانشجويان و جوانان علاقه‌مند بتوانند در آن عضو شوند، تشکيل شده است؛ ولي در محدوده دانش‌آموزان دبيرستاني، مجلس جوانان، با نام «مجلس دانش‌آموزي»، شکل گرفته است.
مجلس دانش‌آموزي
سابقه تأسيس مجلس دانش‌آموزي درايران، به فضاي اجتماعي پس از انتخابات دوم خرداد 1376 و پيروزي سيد محمّد خاتمي باز مي‌گردد.
اوّلين گام را وزارت آموزش وپرورش در سال تحصيلي 78ـ1377، با برگزاري انتخابات هماهنگ در سي درصد دبيرستان‌هاي کشور برداشت.
هم‌زمان با برگزاري اين طرح، پروژه‌اي پژوهشي براي سنجش ميزان تأثيرگذاري و اثربخشي اين طرح مشارکتي در ارتقاي روابط اجتماعي حاکم بر ساختار مديريتي مدارس، با نمونه آماري 2607 نفر از دانش‌آموزان دبيرستاني برگزار شد.
نتايج پژوهش يادشده، اين حقيقت را نشان مي‌دهد که 5/93 درصد از مخاطبان، با انتخاب گزينه‌هاي خوب و خيلي خوب، از برگزاري اين طرح، استقبال کرده بودند, 5/75 درصد، برگزاري انتخابات را مثبت ارزيابي نمودند که نشانه ارزش‌گذاري بسيار بالاي مشارکت اجتماعي دانش‌آموزان بود, 3/81 درصد، اثر انتخابات در تغيير نگرش ديگران را خوب ارزيابي نمودند و 4/93 درصد، دانش‌آموزان، انتخابات شوراها را مفيد دانستند؛ 8/90 درصد آنان قشر دانش‌آموز را واجد صلاحيت براي مشارکت معرفي نمودند. 9/78 درصد، معتقد بودند که مشارکت آنان مانع پيشرفت تحصيلي نيست و حدود 90 درصد، اظهار نظر کردند که مشارکت اجتماعي، به فرايند يادگيري آنها آسيبي نمي‌رساند.
نتايج يادشده، وزارت آموزش وپرورش را در اجراي اين طرح، مصمّم‌تر کرد، به گونه‌اي که طرح شوراهاي دانش‌آموزي در سال تحصيلي 79ـ1378 در نزديک به 70 درصد دبيرستان‌ها به مرحله اجرا درآمد.
استقبال بالايي که از طرح به عمل آمد، باني تدوين طرحي براي راه‌اندازي شوراهاي دانش‌آموزي در سطح شهرستان‌ها و سطح بالاتر استان‌ها نمود.
دارندگان بالاترين نمايندگان مدارس، در قالب مجامع عمومي در مناطق و شهرستان‌ها گردهم آمدند تا اعضاي شوراهاي دانش‌آموزي مناطق را انتخاب کنند و دارندگان بالاترين آراي مناطق، به استان‌ها رفتند تا در انتخاباتي آزاد، نمايندگان خود را براي عضويت در شوراهاي دانش‌آموزي استان‌ها انتخاب کنند.
بدين صورت، شوراهاي دانش‌آموزي، در سطوح بالا شکل گرفتند و نزديک به پانزده هزار دانش‌آموز منتخب، فعّاليت خود را در سطوح مختلف آغاز نمودند.
ميزان استقبال دانش‌آموزان از اين طرح ملّي و مشارکت بالاي آنها، وزارت آموزش و پرورش را واداشت تا مطالعات جدّي‌اي را براي راه‌اندازي مجلس دانش‌آموزي آغاز کند.
براساس طرحي که پس از مطالعات فراوان تطبيقي و ارزيابي فعاليت مجالس جوانان و دانش‌آموزي ديگر کشورها تدوين گرديد، از هر استان، هشت نفر از انتخاب شدگانِ شوراي دانش‌آموزي استان ( چهار نفر پسر و چهار نفر دختر)، براي شرکت در اوّلين نشست مؤسسان مجلس دانش‌آموزي خواسته شد.
اين نشست، در ساختمان مجلس شوراي اسلامي سابق ( اولين نماد شورا و پارلمان در ايران ) 11ـ 14مهر 1380، با سخنراني سيد محمّد خاتمي (رئيس وقت جمهوري اسلامي ايران)، درباره ضرورت مشارکت نسل جوان، در عرصه سياست‌گذاري‌ها و تصميم‌گيري‌ها افتتاح شد و نمايندگان منتخب، ظرف سه روز حضور در تهران، درباره روش‌هاي تأسيس مجلس دانش‌آموزي، با همديگر به گفتگو پرداختند و با صدور بيانيه‌اي، ضمن طرح مطالبات خود از مسئولان و دست‌اندرکاران نهادهاي اجتماعي، خواستار تأسيس رسمي مجلس دانش‌آموزي شدند.
اهداف
ايين نامه تشکيل مجلس دانش‌آموزي، در شوراي عالي آموزش وپرورش به تصويب رسيده است و براساس مادّه اوّل آن، اهداف مجلس دانش‌آموزي، به شرح زير است:
1.ترويج فرهنگ مشاركت‌جويي، تعاون و همكاري و مسئوليت‌پذيري و زمينه‌سازي براي مشاركت فكري و عملي دانش‌آموزان در عرصه‌هاي مختلف آموزش و پرورش.
2.ترويج فرهنگ گفتگو و مشورت بين دانش‌آموزان.
3.بهره‌گيري از نظرات دانش‌آموزان در اصلاح قوانين و مقررات و طرح و برنامه‌هاي مرتبط با آنها.
4.آشنا كردن دانش‌آموزان با مقوله‌هاي اجتماعي، سياسي و اقتصادي داخلي و خارجي.
5.تقويت روحيه خودباوري، خود اتّكايي و اخلاق اجتماعي.
6.تقويت هويت اسلامي ـ ايراني و تحكيم و ترويج ارزشهاي انقلاب اسلامي.
وظايف و اختيارات
در مادّه دوم، وظايف و اختيارات مجلس دانش‌آموزي، تعيين شده است:
1. بحث و بررسي درباره مسائل و مشكلات دانش‌2. آموزان.
3. بحث و بررسي درباره مقررات تحصيلي و انضباطي و ارائه طرح‌4. ها و پيشنهادهاي مناسب براي بهبود آن.
5. بحث و تبادل نظر در مورد راه‌6. كارهاي تقويت تربيت ديني،7. اخلاقي و اجتماعي دانش‌8. آموزان و تقدير از دانش‌9. آموزاني كه در زمينه‌10. هاي ديني،11. اجتماعي،12. علمي،13. هنري و ساير زمينه‌14. ها فعاليت برجسته‌15. اي داشته‌16. اند.
17. بحث و بررسي درباره چگونگي بهينه‌18. سازي روابط بين عوامل انساني در مدرسه.
19. بحث و بررسي درباره برنامه‌20. هاي درسي و فعاليت‌21. هاي فوق برنامه و ارائه پيشنهاد براي غني‌22. سازي آنها.
23. بحث و بررسي درباره انتظارات متقابل دانش‌24. آموز و خانواده و جامعه و ارائه پيشنهاد براي نزديک ساختن انتظارات به يكديگر.
25. اظهار نظر در مورد پيش‌26. نويس طرح‌27. ها و لوايح مرتبط با دانش‌28. آموزان كه از طريق وزارت آموزش و پرورش،29. شوراي عالي آموزش و پرورش،30. يا مجلس شوراي اسلامي ارجاع مي‌31. شود.
32. بررسي و تعيين شيوه‌33. هاي تكريم و تجليل دانش‌34. آموزان از مقام و منزلت معلم.
35. بحث و بررسي درباره مسائل نوجوانان در خصوص كار و اينده شغلي.
36. بحث و بررسي درباره وظايف و حقوق نوجوانان در جامعه،37. خانواده و مدرسه.
38. بحث و بررسي و پيشنهاد راه‌39. كارهاي مناسب براي تقويت هويت فرهنگ اسلامي ـ ايراني دانش‌40. آموزان.
41. ارتباط و تبادل تجربيات با مجالس دانش‌42. آموزي مشابه در ديگر كشورها.
43. بحث و تبادل نظر در مورد چگونگي مشاركت دانش‌44. آموزان در فعاليت‌45. هاي آموزشي،46. پرورشي و اجرايي مدرسه.
اعضا
طبق مادّه سوم، تعداد اعضاي مجلس دانش‌‏آموزي 150 نفر است كه متناسب با جمعيت دانش‌آموزي استان، از ميان دانش‌آموزان عضو شوراهاي دانش‌آموزي دبيرستان‌ها بر اساس شيوه‌نامه‏اي كه به تاييد وزير آموزش و پرورش مي‏رسد، انتخاب خواهند شد. عضويت در مجلس دانش‌‏آموزي، افتخاري است و دوره آن، دو سال خواهد بود.
هيئت رئيسه
مطابق مواد ديگر، مجلس دانش‌آموزي، هيئت رييسه خواهد داشت كه اعضاي آن، توسط مجلس دانش‌آموزي و با رعايت ايين‌نامه داخلي، انتخاب خواهند شد. وزير آموزش و پرورش، براي اعضاي هيئت رئيسه، به عنوان مشاوران دانش‌آموزي وزير، ابلاغ صادر مي‏كند.
دبيرخانه
دبيرخانه مجلس دانش‌آموزي، در سازمان دانش‌آموزي مستقر است. ابلاغ رييس دبيرخانه مجلس، توسط رييس سازمان دانش‌آموزي پس از هماهنگي با وزير آموزش و پرورش صادر مي‏شود. رييس دبيرخانه علاوه بر مسئوليت دبيرخانه، به عنوان رابط وزارت آموزش و پرورش و مجلس دانش‌آموزي، در جلسات مربوط، شركت خواهد كرد.
کميسيون‌هاي تخصّصي
مجلس در هر دوره، چهار نشست رسمي به فاصله حدود شش ماه از هم خواهد داشت. مجلس دانش‌آموزي براي اجراي وظايف خود، 31 كميسيون تخصّصي تشکيل داده است:
1. آموزش از راه دور (آذزبايجان شرقي)؛2. اقتصاد (آذربايجان غربي)؛ 3. بهداشت، توسعه و سلامتي در مدارس (اردبيل)؛ 4. اقليت‌هاي ديني (اصفهان)؛ 5. جوان و ايندهنگري (ايلام)؛ 6. پرسشگري (بوشهر)؛ 7. مدارس خاص و استثنايي (چهارمحال بختياري)؛ 8. آموزش و پرورش نظري و مهارتي (خراسان جنوبي)؛ 9. آموزش و پرورش عمومي (خراسان رضوي)؛ 10. ارزشيابي، سنجش و امتحانات (خراسان شمالي)؛ 11. شوراهاي دانشآموزي (خوزستان)؛ 12. ورزش (زنجان)؛ 13. حمايت از دانشآموزان پژوهشگر (سمنان)؛ 14. حمايت از دانشآموزان بي‌بضاعت (سيستان و بلوچستان)؛ 15. حقوق شهروندي و تربيت دموکراتيک (شهرتهران)؛ 16. آسيبشناسي مسائل دانشآموزي (شهرستان‌هاي تهران)؛ 17. ميراث فرهنگي و گردشگري (فارس)؛ 18. هنر (قزوين)؛ 19. اعتلاي هويت ملي و ديني (قم)؛ 20. جهاني شدن و ارتباطات بينالملل (کردستان)؛ 21. رسيدگي به انتقادات و پيشنهادها (کرمان)؛ 22. نشان‌ها و مدال‌ها (کرمانشاه)؛ 23. نشريات دانش‌آموزي (کهکيلويه و بويراحمد)؛ 24. محيط زيست (گلستان)؛ 25. رسانههاي جمعي ونرمافزارهاي چندرسانهاي (گيلان)؛ 26. اصل سيام قانون اساسي (لرستان)؛ 27. جايگاه دانشآموز در سياست (مازندران)، 28. آموزههاي زندگي و حل مسئله (مرکزي)؛ 29. دانش‌آموز، جامعه و خانواده (همدان)؛ 30. بررسي کتب درسي (هرمزگان)؛ 31. حقوق بشر (يزد).
نشست‌ها
دومين نشست مؤسّسان مجلس دانش‌آموزي، 20ـ22 مهر 81، اوّلين نشست رسمي دوره ‌81 ـ83، 23 الي 26 فروردين 82، دومين نشست رسمي دوره 81 ـ83، 22ـ 26، شهريور 82، اوّلين نشست رسمي دوره 83 ـ85، 3ـ11 اسفند 78؟؟؟، برگزار گرديد.
در پايان، فرازي از پيام سيد محمّد خاتمي (رئيس وقت جمهوري اسلامي ايران)، براي افتتاح اوّلين مجلس دانش‌آموزي، آورده مي‌شود:
فرزندان عزيز دانش‌آموز!
بدانيم كه تشكيل مجلس دانش‌آموزي وادامه فعاليت آن، تنها يک حركت نمادين نبوده و نيست؛ بلكه انتخابات اين مجلس و فعاليت نمايندگان آن، گامي در جهت تمرين مردم‏سالاري و رشد آگاهي‌ها و بصيرت نسل جوان كشور و شكوفايي استعدادها و توانمندي‏هاي اين نسل در عرصه‌هاي مختلف اجتماعي و تلاش جهت ارتقاي سطح اعتماد به نفس و روحيه خودباوري ذخيره‌هاي اصلي كشور، در بخش نيروي انساني است. لذا بر همگان، فرض است كه با حمايت‏هاي كافي، تلاش خويش را در ثمربخشي و ارتقاي كيفيت اين مسئله، معطوف دارند و از نظرات و راه‏كارهاي ارائه شده توسط اين مجلس محترم در بهبود امور، بهره لازم را ببرند. و مسرور خواهم شد فضاي مناسب براي كاربردي‏تر شدن مصوّبات پارلمان دانش‌آموزي، در فضاي آموزش و پرورش و خصوصاً محيط مدارس فراهم ايد و فرزندان عزيز، ثمره حضور ميليوني خود را عيناً لمس نمايند.