باز هم زمان انتخابات فرا رسيد. زماني که همه ي مردان و زنان سياست ، همراهان شان و روشنفکران بيش از هر زمان ديگري به بحث و گفتگو با هم مي نشينند. راديو و تلويزيون در عرض شش سال اخير برنامه هاي متفاوتي را براي انتخابات آماده کرده است. بار ديگر آينده در چشم اندازي چهارساله تعريف مي شود . براي عده اي چهارسالي پيوسته به همه ي سال هاي گذشته و براي عده اي ديگر چهار سالي جداي از سال هاي گذشته... . اگر قبل از سال 76بسيج مردم در انتخابات اهميت چنداني نداشت بعد از اين مقطع زماني عدم شرکت در انتخابات نه ديگر امر خصوصي که به امري عمومي و حتي بسيج کننده براي مقاومت و مخالفت تبديل شد و امروز دوگانه ي عدم شرکت و شرکت به نظر من به کليشه ي پذيرفتني «بد و بدتر» نزديک مي شود .

خرداد ماه سال 84 قبل از انتخابات رياست جمهوري ، انجمن اسلامي دانشگاه جلسه بحث و مناظره اي را با حضور چهره هاي سياسي برگزار کرد . از ميان نزديک به 16 سخنراني در دو روز، سخنان « خشايار ديهيمي » بيش از سايرين برايم جذاب و قابل قبول بود . « سياست ورزيدن » و « اخلاق سياسي » دو مفهوم اصلي صحبت هاي ديهيمي بود . بخش هايي از سخنراني آن روز را دراين جا مي آورم تا بگويم چرا اين سخنان برايم ارزش دارد.

" هدف من از اين صحبت دفاع از سياست است. در مملکت ما بر سياست جفا رفته است . چيزي که همه ي گروه هاي سياسي از آن مي نالند. وضعيت فعلي کشورمان همان تعبير شاملو است . دريا ايستاده سرد . واقعيت گريز ناپذيري است . چرا مردم بريده اند؟همه ي گروه هاي سياسي ( تحريميون و غير تحريميون ، اپوزيسيون و... ) جفاکرده اند . سردي مردم هم به اين خاطر است . سياست دکاني است وقتي که جنس تازه در آن باشد مردم مي خرندش . اما سياست امروز به گونه اي بسته ، عجيب و قريب معرفي مي شود . بين سياست و اخلاق فاصله ايجاد شده در حاليکه اين دو از هم جدا نيستند و با هم توليد شور و شوق مي کنند . اگر مبناي هر عملي را در حوزه ي سياست تنها بر پيروزي قرار دهيم ديگر کسي سياست نمي ورزد. با يک انتخابات و يک راي سياست تمام نمي شود . با شکست هم سياست ادامه مي يابد .درست است که انتخابات مهمترين راه براي ما است اما همه چيزمان در گرو انتخابات نيست ، دريوزگي کردن راي چاره ي کار نيست بايد نشان دهي که مرد راه هستي . ببينيد تنها سياست مدار بعد از اتقلاب که به او ارادت دارم بازرگان است . او سياست را به معناي ماندن در حکومت نمي ديد . او مي گفت من بايد خود سياست را نجات دهم ، بگذاريد من کمتر سياستمدار باشم و سياست اعتبار و اعتماد خود را حفظ کند .

مسئله ي امروز جذب اعتماد مردم است بايد گفتمان تازه اي ايجاد کرد و پاي حرف تازه اي ايستاد . نبايد فراموش کرد که سياست با اخلاق پيوند دارد و امري دراز مدت است . مردم از مردان سياست انتظار دارند که به نقد اخلاقي خود بپردازند. شکست در انتخابات بايد به معناي ادامه سياست ورزيدن باشد به شرط آن که سياست دراز مدت را بفهميم و فعالانه در آن شرکت کنيم . سياست با نا اميدي همخواني ندارد . سياست يعني اميد و تلاش و نه لزوما پيروزي . اميد يعني امکان را در سياست شناختن و خيال پردازي نکردن بر اين اساس سياست يعني فعاليت در دايره ي ممکن . در سياست اراده گرايي غلط است و بايد اختيار گرايي را برگزيد يعني با شناخت دايره ي امکان بهترين فعاليت را انجام داد . بر اين مبنا بهترين فعاليت براي جامعه ي ما گفتمان انتخابات آزاد است . هرکس با معيار مشخص تعهد بدهد تا دريابيم چه کسي عدول کرده و چه کسي درست حرکت مي کند . ما مختاريم با هر وضعيتي که حکومت به خود مي گيرد با معيارهاي خودمان با گفتمان آزاد پيش برويم .کسي که با اصول و آگاهانه انتخابات را تحريم مي کند براي من محترم است همانطور که کسي که آگاهانه شرکت مي کند .

نگاه غلط به سياست مشکلاتي را ايجاد مي کند . زمانيکه سياست را عين سرنوشت خود ندانيم نمي توانيم تحليل و نتيجه گيري درستي از آن ارائه دهيم . به تعبير نيما همه شان مي ترسند. ترس از همين مسئله است . زمانيکه  مردم مشارکت نکنند موقعيت سياستمداران به خطر مي افتد همچنين موقعيت کساني که زندگي شان با سياست گره خورده است . در چنين شرايطي است که خطر بازگشت گروه رقيب دوباره جدي مي شود زيرا يک پارچه کردن حکومت و از بين بردن رقابت و آزادي و ايجاد رعب برنامه اي عملي نيست .

از طرف ديگر ما روشنفکران هم نتوانستيم استراتژي واحد و درستي ارائه بدهيم تا گفتمان تازه اي را ايجاد کنيم و نيروها را به سمت خود جذب کنيم . بايد بي اعتمادي را از بين برد . قهر در سياست چيز بدي است . عدم رعايت موازين اخلاقي سياست مردم را بي اعتماد کرده است . اگر سياست به معناي شفاف بودن و مشارکت مردم در سرنوشت شان است نبايد با آن قهر کرد ، نبايد آن را به پشت پرده برد . اصل نادرست گروه ها ي سياسي سهم داشتن در قدرت و دولت به هر قيمت است . نقد من بر« به هر قيمت » است . تمام  ماجراي سياست گرفتن سهم در قدرت و دولت  است اما نه به هر قيمت . اگر از سياست اخراج شويم نبايد آن را تعطيل کنيم ، بايد راه بازگشت را بيابيم . به هر قيمت در سياست ماندن درست نيست . دوگانه ي آري يا نه دوگانه ي اشتباهي است که عده اي را به افراط و عده اي را به تفريط متهم مي کند .

شعار وحدت و متحد طبيعي همه در يک صف قرار گرفته اند . وحدت معناي « وحدت با من » يافته است در حاليکه وحدت يعني مشارکت . نقد و نه توجيه و نفي تنها راه نجات ما است . عيب ها و حسن ها را همه ديدند ، نقص ها را بايد اصلاح کرد. مواضع را بايد مشخص کرد . وحدت برسر اصول انتخابات آزاد ، دموکراسي ، احترام به آزادي عقيده و بيان فردي ، خارج شدن ليبراليسم از حالت دشنام و...

اجماع حداقلي گفتماني را ايجاد مي کند که سازنده ي سياست ما در دراز مدت است . هر که انتخاب شود سياست به پايان نمي رسد بايد به فکر آينده ي کشور باشيم . "

 اخلاق سياسي ، رسيدن به اجماع ، پذيرش شکست و رها نکردن حوزه ي قدرت و مهمتر از همه تداوم راه از جمله مفاهيمي هستند که فراموش شده و مورد بي توجهي قرار گرفته اند.نزديک دو سال از آن سخنراني مي گذرد. نتيجه ي آن انتخابات هم شکست بود . فضاي نا اميدي آن زمان همچنان ادامه دارد . اگر در آن سال ضرورت شکل گيري گفتماني تازه براي جذب اعتماد مردم و مشخص شدن مواضع مطرح مي شد ، امروز از« آخرالزمان سياسي » صحبت مي شود که برچگونگي گفتمان تازه مي انديشد. توافق ، هنوز ديده نمي شود و انشعابات هم افزايش پيدا مي کند . کنشگر سياست ورز در محيطي قرار مي گيرد که هيچ زمين و ديوار ثابت و پايداري برايش ساخته نشده است . آينده ، تصوير چندان روشني با وجود سياست ورزي بدستش نمي دهد . آيا گفتمان تازه اي تازه اي مطرح شده است ؟ اين بارهم بايد ديد آيا تلاش ها براي بسيج مردمي به بسيج مردمي مي انجامد؟