سینمای ایران پس از انقلاب با ظهور کارگردانانی چون بهرام بیضایی ٬ عباس کیارستمی ٬ امیر نادری و ... که هر یک طرز فکر جدیدی داشتند دچار تغییر و تحولاتی شد که به موجب همین امر سینمای ما چند پله را یک جا برداشت و خواسته یا ناخواسته از کلیشه ها جدا شد. و تا چندی تاثیر تفکرات اینگونه افراد در سینما مشهود بود، امروزه با گذشت بیش از 20 سال شاهد پیشرفت چشمگیری در سینما هستیم این پیشرفت بیشتر به لحاظ کمیت فیلمهاست تا کیفیت و محتوای آنها، چرا که می توان گفت سینمای امروز تا حدی اسیر کلیشه ها شده و به نوعی وجود قشر خاصی از بازیگران باعث فروش بالای فیلم ها میشوند.

بدیهی است که برداشت و انتظارات افراد مختلف از فیلم و سینما متفاوت است، صرف نظر از اینکه سینما برای جمعیت جوان کشور ما تا حد زیادی جنبه سرگرمی دارد نمی توان نقش آنرا در ساختار اجتماع نادیده گرفت و اگر با این دید بنگریم که سینما صرفاً سرگرمی نیست و علاوه بر آشنایی با فرهنگها و اقشار مختلف و نیز رویارویی با دیدگاههای متفاوت، هنری است که می تواند بر مخاطبین عام در زمانهای مختلف تاثیر گذارد، هنری که منطق و معنا گرایی از عناصر مهم آن محسوب می شود. تاثیر گذاری بر افکار بیننده به گونه ای که دغدغه ها و مسائل شخصیتهای فیلم، برایش مملموس باشد و مخاطب بتواند با آن ارتباط برقرار کند نیز از نکات قابل توجه می باشد.
با این حال در ایران نیز مثل سایر کشورها جمعیتی که اولین انتظارشان از سینما سرگرمی است بیشتر از مخاطبان جدی سینماست. و نمی توان سلیقه و نحوه گزینش تماشاگر را در افزایش ساخت و تولید برخی فیلمها نادیده گرفت.

تماشاگر امروز به شدت متاثر از تلويزيون است. اين تماشاگر سينما را نيز در ادامه تلويزيون مى بيند و علاقه دارد همان شخصيت ها و روابط را كه در تلويزيون مى بيند، بر پرده هم شاهد باشد. در واقع امروز تصوير تلويزيونى سليقه تماشاگران را شكل مى دهد. نه آنچه به واقع باید از سینما به عنوان هنر انتظار رود.
مطلوب اين تماشاگر مشاهده شكل متفاوتى از زندگى بر پرده سينماست كه او را هرچند براى مدت محدودى از مصائب خاص زندگى پرمرارت امروز دور كند. از اين منظر فيلم هايى كه در فضايى فانتزى يا طنزگونه مى گذرند در سال هاى اخير با استقبال خوبى روبه رو شدند. و می توان خاطر نشان ساخت که سایر رویدادها در بستر جامعه بر این روند تاثیر چندانی نداشته، به طور مثال همانگونه که انتظار می رفت با برگزاری مسابقات جام جهانی فوتبال که تاثیرات آشکار و پنهان زیادی در زندگی و روابط اجتماعی و حرفه ای و حتی رفت و آمدها و سفر ها داشته سینما نیز تحت تاثیر این مسئله قرار گرفته و آمار فروش فیلمها در دوران بازیهای ایران و مسابقات مهم کاهش پیدا کرد اما پس از حذف ایران از این دوره رقابتها ، فوتبال تا اندازه ای اهمیتش را از دست داد. آمار فروش فیلمهایی که در این مقطع زمانی روی پرده رفتند نشان می دهد با وجود افت نسبی میزان تماشاگر در روزهای برگزاری مسابقات تیم ملی ایران و دیگر رقابتهای با اهمیت، سینمای ایران در نهایت در جذب مخاطب موفق بود!! که این امر ناشی از نگرش مخاطب به سینما و نیز نوع فیلمهایی که در این برهه زمانی اکران می شدند است.

تماشاگر امروز علاقه مند به تماشاى فضاهايى است كه در زندگى واقعى اش دست نيافتنى مى نمايند. سينمايى مطلوب اوست كه تصويرى از زندگى افرادى را به او نشان دهد كه دوست دارد مانند آنها گذران عمر كند.شاید نمايش زندگى طبقات پايين اجتماع و مصائب بغرنج آنها جذابيتى براى او ندارد. در مقابل سر كشيدن به زندگى افراد مفرح و دغدغه هاى آنها برايش جذابتر است. که خود همین امر می تواند ریشه در بسیاری مسائل و نارسایی های جامعه امروز داشته باشد.

به نظر می رسد مخاطب اين سال ها به شدت علاقه مند به ستاره ها است. متاثر از زندگى مصرف گراى امروز، ستاره ها تبديل به الگوهاى دست نيافتنى شده اند كه تماشاى آنها بر پرده مى تواند تا حدود زيادى اشتياق دست يافتن به آنها را پاسخ دهد. البته در سينماى امروز ايران انواع مختلفى از ستاره ها حضور دارند. چهره هایی وجود دارند که فیلمها را با آنها به یاد می آوریم، ویژگیهای منحصر به فردی که آنها را از دیگران متمایز می کند، کمتر فیلمی بدون بازیهای شاخص به اعتبار هنری و مردمی می رسد. نقش آفرینان برخی اوقات آن چنان در خوب از کار درآمدن یک اثر سینمایی موثرند که حضور غلط و گزینش نامناسب، بهترین دیالوگها، مناسبترین موسیقی را بی اعتبار می سازد و همانطور که ذکر شد ستاره های سینمای ایران نیز در تقسیم بندیهای خاص خود قرار می گیرند.
براى تماشاگر امروز روايت ساده داستان و آغاز و پايان مشخص به مراتب جذاب تر از شيوه هاى روايتى پيچيده و خاص است. او علاقه مند است كه در پايان سرنوشت شخصيت ها را ببيند و عاقبت اعمالشان را مشاهده كند. و فيلم هايى كه بدون پيچيدگى و ابهام داستانشان را بيان كرده اند در اين سال ها به فروش بالايى دست يافته اند. یکی از دلایل این امر می تواند نا آشنا بودن مخاطب با ویژگیهای فیلم معناگرا و با محتوا باشد. و البته در این میان نمی توان تاثیرات تبليغات و اطلاع رسانى که امروزه اهميت به مراتب بيشترى نسبت به گذشته در زمينه جذب تماشاگران در سينماى ايران پيدا كرده است را نادیده گرفت .

آنچه امروزه باید بیشتر مورد توجه سینما و فیلمسازان ما قرار گیرد توجه به هویت ملی و فرهنگی است، فروش فیلمهایی چون بید مجنون،گیلانه، خیلی دور خیلی نزدیک و... نشان می دهد که افزایش تولیدات گیشه ای نه تنها از ارزش فیلمهای فرهنگی و صاحب اندیشه نمی کاهد بلکه باعث آشکار شدن تفاوتها می گردد.

منابع مرتبط
www.iranartnews.com