كودتا در زبان فرانسوي Coupd' Etat به معني برانداختن حكومت با استفاده از قواي نظامي كشور و تسلط بر اوضاع، و روي كار آوردن حكومتي نو ميباشد.
اما دانشنامه ويكي پديا كودتا را عمل ساقط كردن يك دولت توسط گروهي نسبتاً كوچك با استفاده از راههاي غيرقانوني و به طور ناگهاني معرفي ميكند. معمولاً در كودتا به نحوي از نيروهاي نظامي استفاده ميشود. هرچند لزوماً كودتا با نيروي نظامي همراه نيست.
كودتا عمل ناگهاني است كه با يك ضربه شديد غافلگيرانه داخل، حاكميت را به زور كنار ميزند و عامل كودتا جانشين ميشود.
برخي معتقدند در كودتا هيچگونه جنبش اجتماعي تودهاي وجود ندارد.
در تاريخ سياسي يك قرن اخير كودتاهاي فراواني به ثبت رسيدهاند كودتاي الجزاير ، كودتاي مصر، كودتاي عراق كودتاي 1299 و 28 مرداد ايران و در قارههايي مانند آفريقا شكلگيري كودتا از شكلگيري يك دولت سريعتر بوده است.
در فرهنگ سياسي دنيا كودتا داراي طبقهبندي خاصي است. كودتاها نيز مانند ساير پديدهها تعاريف و اشكال متفاوتي دارند. كودتاي آرام يا خزنده، سياه، مخملين، رنگين و ... تعاريف مختلفي است كه از اين فرآيند شده است.
كودتا از آن جهت كه ريشة مردمي ندارد و در اكثر مواقع از تضاد در بدنه قدرت يا دخالت بيگانگان شكل ميگيرد، موجب تغييرات اساسي در ساختار سياسي و به تبع آن تغييرات اساسي در ساختار كلان يك كشور است.
كودتا ماهيتي مردمي ندارد. در طول تاريخ نيز هيچ حركتي با نام كودتا شكل نگرفته است كه از پشتيباني مردمي برخوردار بوده باشد.
در كودتا بخشي از قدرت داخلي يك حكومت مستقلاً و يا با تحريك بيگانگان نسبت به حركتي نظامي، خشونتبار و متكي بر اسلحه با خصوصيت ذاتي سرعت نسبت به براندازي يك حكومت و در دست گرفتن قدرت اقدام ميكند.
از اينرو كودتا در اكثر موارد توسط قواي نظامي كشور صورت ميپذيرد. تاريخ تجربه تلخ كودتاهاي زيادي را با خود حمل ميكند. كودتا بدليل غيرقانوني بودن و اتكاي به قدرت و زور قالباً بسيار خونين به ثبت رسيدهاند از آن جمله كودتاي شيلي را ميتوان نام برد.
كشور ما در تاريخ معاصر خود دو بار طعم تلخ كودتا را چشيده است يكبار در سال 1299 و بار ديگر در 28 مرداد سال 1332 طعم تلخي كه هيچگاه از ذائقه مردم ايران بيرون نميرود.
كودتاي 28 مرداد، كه موجب سقوط دولت مردمي دكتر محمد مصدق شد حركتي خائنانه بود كه با دسيسه مستقيم امپرياليسم جهانخوار پديد آمد. كودتاي 28 مرداد به سردمداري زاهدي عنصر سرسپرده آمريكا و با بهرهگيري از نيروي نظامي و جمعي از اوباش به وجود آمد و در كمال ناباوري ديكتاتور از كشور گريخته را به ميهن باز گردانيد. اين كودتا از آن رو عجيب بود كه توسط شخص اول مملكت كه سلطنت ظالمانه خود را رو به افول ميديد ساماندهي شد و با دلارهاي آمريكايي شكل گرفت. اين كودتا علاوه بر سقوط دولت ملي دكتر محمد مصدق موجبات دادگاهي شدن و تبعيد او را پديد آورد. به دليل وجود شعبان جعفريها و عدهاي از عناصر سست پيمان دولتي كه حاصل سالها تلاش و كوشش مردم بود ساقط و مردي چون دكتر مصدق را كه سمبل مقاومت و ايستادگي بود خانهنشين كرد.
كودتاي 28 مرداد نقطه سياهي بر تاريخ اين كشور است حركتي ساماندهي شده از سوي استكبار جهاني. از معدود دفعاتي كه به طور آشكار انگليس و آمريكا با يكديگر متحد شدند، صحنه سياسي كودتاي 28 مرداد بود. انگليس زخم خورده كه با نهضت ملي شدن نفت جبروت كاذبش درهم شكسته بود. مصدق را چون خاري در چشم تحمل ميكرد و آمريكا كه به دنبال جاي پاي محكمي در ايران بود دست در دست انگليس و با كمك مزدوران داخلي اين حركت را ساماندهي كردند. هرچند دشمن بر آن شد تا با كارناوال ساختگي از مشتي اراذل و اوباش كودتا را حركتي مردمي جلوه دهد، اما اين حقيقت در تاريخ اين كشور به ثبت رسيد كه كودتاي 28 مرداد بوي دلارهاي آمريكايي ، توطئه انگليس و خيانت سالوسان را ميداد.
نيم قرن از واقعه 28 مرداد ميگذرد، واقعهاي كه تأثيري شگرف در تمام شئون اين كشور برجاي گذاشت و براي ربع قرن تداوم استبداد را بر ايران تحميل كرد، اما صرفنظر از عواقب اين كودتا بايد در نظر داشت كه اين پديده مهم سياسي در پيروزي مردم ايران در انقلاب شكوهمند 1357 مؤثر بوده و در واقع سال 1332 نقطه عطفي در تاريخ اين كشور تلقي ميشود.
اميدواريم حافظه تاريخي مردم ما همواره بيدار و هوشيار بوده و هميشه به خاطر داشته باشند كه دشمن هيچگاه دست طمع از اين كشور بر نميدارد و هر روز از روزنهاي قصد نفوذ دارد و آنچه مانع اين مداخله است ايمان به پروردگار، اتحاد و عشق به ميهن است.
با درود به روان پاك شهداي 28 مرداد 1332 خصوصاً شهيد دكتر فاطمي
