چهارشنبه20/2/1385
تالار شریعتی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
قرار بود برنامه ساعت 9 شروع شود اما مثل دیگر برنامه ها با تاخیر شروع شد.البته به گفته دست اندرکاران برنامه به خاطر اینکه کار اولشان بوده با مشکلاتی روبه رو شدند.
طبق برنامه ارائه شده ابتدا دکتر محسنیان راد به ایراد سخنرانی پرداختندو به مفهوم خود در دین اشاره کرد.وی دینداری عوامانه را محصول دین زیست شده مردم و انحرافی از دین اصلی معرفی کرد،دینداری که باعث بردباری دیندار عوامانهدر بابر رنجهای زمینی میشود، امید او را افزایش می دهد و مصونیت و امنیت مجازی برای او به وجود می آورد( نوشتن جمله بیمه ابوالفضل پشت ماشین ها )و مهمتر از همه حرمت به خود و ایجاد منظر مثبتی از خویشتن است.دکتر محسنیان با اشاره به نقش رسانه ها در دینداری عوامانه ، آنها را عاملی برای گسترش این نوع دینداری و تبدیل آن به باور عمومی دانست: " هرگاه این نوع دینداری در ارتباطات گروهی و رسانه ای تشویق شود، انرژی بالقوه ای برای گرایش به آن شکل خواهد گرفت ."

سخنران بعدی دکتر آشنا بودکه به بررسی ارتباطات سیاسی در فرهنگ عامه پسند مذهبی پرداخت .وی معتقد است زبان دین در عصر غیبت نمادین شده است و تقدس ، ابهام و تفسیر پذیری رمز جاودانگی متون دین  است . دکتر آشنا با پخش کلیپی از محمد و مقتدی صدر که با تصاویری از حمزه و ابو طالب همراه شده بود، به تلاش برای همسان سازی این چهره ها از طریق رسان ها اشاره کرد.وی نقش نشریه فرهنگی طرفداران صدر در آماده کردن جوانان و ارائه فرهنگ جدید مبارزه – اینکه حضرت مهدی غرب را با بمب اتمی پیشرفته تهدید می کند ( مفاهیم امروزی شده ) – را حائز اهمیت دانست.

دکتر ذکایییکی دیگر از سخنرانان این همایش با اشاره به اینکه در جامعه مدرن افسون وجادو کم شده است ، گفت در جامعه امروز نیز بوروکراسی ها ، برنامه ریزی ها ی رسمی، عقلانی و دولتی ، قوم گرایی و ملی گرایی در رسانه ها شکل جدیدی از اعتقاد به جادو را به وجود آورده است:اسطوره سازی های تبلیغاتی، فال بینی روزنامه ها ،آویزهای چینی شفا بخش ،کتاب های اصول انرژی درما نی ،فلسفه های رشد، مراقبه ،چاکراها ، فنگ شویی ،خاطرات یک مغ ، جنبش های مدرن جادویی شدن ، رمانتیسیسم، رواج  شخصیت های کاریزما تیک، دست بندها و آویزهای امروزی ( مانند دست بند آرمسترانگ قهرمان دوچرخه سواری ).بنا براین سیاست رسمی وعقلانی ، خود طیفی از جادویی شدن را ایجاد می کند.

آقای گیویا ن با اشاره به فرهنگ و آیین عامه پسند ، این نوع فرهنگ را در تعارض با فرهنگ رسمی دانست.این فرهنگ از آن گروه خاصی نیست بل فرهنگ عامه مردم و فارغ از مقوله های اجتماعی طبقات ، گروه ها سنی و جنسی است.فرهنگ عامه پسند حاصل اراده مردم است. وی افزود اسلامیزاسیون در جهت آییینی کردن ، سیاستی است که با استفاده از اقتدارآیین در پی ایجاد نظم است.( تاکیید بر نقش مهم سیاست و  برنامه استرتژیک جمهری اسلامی ). دکتر گیویان بازنما یی فرهنگ عامه پسند را در نوحه ها و شمایل نگاری های مذهبی در شهر تهران – بهمن 1384 بررسی کرده است.

دکتر شها بی با توجه به اینکه امروزه تلفیق فرهنگ مردم پسند بومی و جها نی در لحظه تولید و مصرف روندی در حال تکوین در جامعه ایران شده ، گفت جوان امروز ایرانی مسجد و ماهواره ف عناصر نخبه و عامه پسند ، شخصی و توده ای و... را با هم تلفیق میکند و احساس آنومی و تضا د هم نمی کند . وی بر نظر رایمر صحه گذاشته این نشانه ها را مصداق سبک زندگی فرامدرن دانست و گفت دین امروز جوانان ما یک ترکیبی از سکولار است  مبتنی بر خود اجتهادی جوانان.

مهدی ادیبان کارشناس مرکز پژوهشهای مجلس با تاکیید بر نقش رسانه ها : رادیو ، سا یتها و وبلاگها  به شکت گرفتن جریان های دینی جدید  که ترکیبی از ادیان کهن بئدا ، مسیحیت و کنفسیوس است اشاره کرد . وی اضافه کرد نمونه ای از این مذاهب به صورت یک خرده فرهنگ میان جوانان در آمده است.

حجت الاسلام کریم خان محمدی با بررسی دین عوامانه با پدیده چنار روستای زرآباد قزوین که خون می گرید به باورهای مردم در این زمینه اشاره می کند .وی گفت هنوز نتوانسته نتیجه مشخصی از این کار تحقیقی بدست آورد و بررسی وی همچنان ادامه دارد.

احمد میرعابدینی گفت با توجه به اینکه دین ما جنبه مناسکی – عاطفی و هیجا نی – بیشتری از باورهای درون مان دارد و و همچنین به دلیل ذات سرگرم کنند گی تلویزیون تلاش می کند مخاطبین خود را جلب کند . به همین خاطر با تلفیق نمایشی مناسک دینی و سرگرمی ، این مناسک را توسعه می دهد ف از طرفی رسانه ها نیروی سیاسی و اقتصادی قویی اند و از طرف دیگر تحت تا ثیر رسانه های خارجی قرار گرفته اند، در این جریان رسانه ها به بزرگترین تولیید کننده دین عامیاانه تبدیل می شوند.

دکتر راوردراد با محور قرار دادن دو فیلم کویر و قدمگا ه به بررسی و مقایسه آنها پرداخت .وی گفت استفاده از رسانه سیما برای انتقال پیام مذهبی از کارکردهای این رسانه معاصر است.

عندلیبی دانشجوی دکترای فرهنگ و ارتبا طات تحقیقی در باره ماجرای زن پلنگ نما در قم انجام داده بود .وی گفت سازنده این تصویر تلاش کرده تا به تغییر در پوشش و ظاهر توجه کرده به گروه هویتی  زن مذکور ( آرایش صورت و موی  او) اشاره  می کند.عندلیبی اضافه  کرد تا زما نیکه اینگونه  استعارات  ( مسخ ، تغییر صورت جیزی به صورت بدتر  ما نند استعاری زن پلنگ نما ) وجود دارد ، تصاویری این چنین ساخته خواهد شد.

سخنران آخر این همایش دکتر کوثری به مداحی و موسیقی پاپ دینی در ایران اشاره کرد .وی مداحی امروز را آواز پیروزی مداحا ن بر واعظان دانست ، مداحانی که در جبه ها ی جنگ کار خود را آغاز کردند ، مداحانی که با جدایی طلبی از واعظان بینیازی خود را از آنان آشکار ساختند.وی به ارتباط هیئت های پاپ انقلابی با انتخابات هشتم و نهم ریاست جمهوری اشاره کرده و عرفی شدن نگرش به روحانیت ، ایجاد شائبه نا کار آمدی نظام ، رواج جریان شبه عرفانی و تعدیل نگرش های پیشین را از نتایج پاپ انقلابی بعد از انتخابات دانست .حسن ختام این همایش نمایش تصاویری از مراسم محرم امسا ل در مشهد توسط دکتر کوثری بود.

دربعد از برنامه به فکر فرو رفتم که تا چه حد مسئله دین عامیانه و دین عامه پسند اهمیت پیدا کرده است .سخنرانان نسبت به آن دید منفی داشتند ، اما آن را مسیری برای فردی شدن دین می دانستند . مطرح شدن دیدگاه های مختلف در این حوزه تحقیق و تامل بیشتر را در این حوزه می طلبد.