شب عاشورا بود، عاشورای سال 49 چه دردناک شبی بود.
در زندگی توده مردم ما که زندگی اش توده ای انباشته از عقده ها و رنج ها و جراحت ها است و آرزوهای مرده و امید های برباد رفته و خواستن های سرکوفته و عشق های بی سرانجام و خشم های فرو خورده، هم نباستن و نخواستن و نتوانستن و نگذاشتن و نگفتن و نرفتن و نه و نه و نه! ، عاشورا زانوی مهربان سر نهادن و بر دامان محرم گریستن نیز هست و در این فاجعه هولناک چشم هایی که نه نگاه، که حق اشک، و حلقوم هایی که نه فریاد، که حق ناله نیز ندارند، از عاشورا است که حق های از دست رفته خویش را هر ساله می ستانند. و نیز غرورهای مجروحی که به نالیدن محتاجند، اما شرم دارند، و تحمل لبخند بر لب هایی که در پس آن ضجه ها پنهان است و تحمیل آرامش بر چهره هایی که طغیانه را در آن خویشکتمان می کنند، آنان را (( شهید می ساخته است که بر روی زمین گام بر می دارند )) و به هر جا که می گریزد کربلا است، و هر ماهی که به او می رسد محرم، و هر روزی که بر او می گذرد عاشورا... .

عاشورا یک مدل است

چگونه می توانیم در دنیای بدون خدا زندگی کنیم؟ این پرسش از قرن هجدهم به بعد، هنگامی که متفکران اجنماعی و علمای دینی تصور کردند که نفوذ دین به شدت رو به زوال می رود، در فرهنگ غرب طنین افکند.
در میان نهادها و پدیده های اجتماعی دین (( یکی از قدیمی ترین و در عین حال پویا ترین نهادهایی است که توجه جامعه شناسان را به خود جلب کرده است. بنیانگزاران جامعه شناسی توجه ویژه ای را به نقش دین در جامعه عصر جدید مبذول کرده اند)).                     ( توسلی، 50:1380)
ارزش های اجتماعی از اساسی ترین عناصر یک نظام اجتماعی هستند که از طریق کنترل و هدایت آن ها می توان موجب تعالی یا زوال یک جامعه شد. این ارزش ها تا زمانی که دارای کارکرد مثبت هستند مورد توجه مردم خواهند بود و اگر نتوانند به ارضای     نیاز های اساسی مردم کمک کنند و یا مانع ارضای آن نیاز ها شوند در آن صورت ارزش خود را از نظر مردم از دست خواهند داد .  (( ذات دین از نظر دورکیم عبارت است از تقسیم جهان به دو دسته نمودهای مقدس و غیر مقدس.)) .(آرون،85:1363)
دورکیم معتقد است (( همه ادیان متضمن اعمال تشریفاتی و شعائری منظم هستند که در آن گروهی از مؤمنان گرد هم می آیند. در مراسم های جمعی ، حس همبستگی گروهی تأئید و تقویت می شود. در واقع تشریفات و شعائر از نظر دورکیم برای پیوند دادن اعضای گروه ضروری است از این رو است که آن ها نه تنها در وضعیت های عادی پرستش، بلکه در بحران های گوناگون زندگی که در آن تغییرات و گذرهای عمده اجنماعی تجربه می شوند، مانند تولد، ازدواج و یا مرگ یافت می شود )).( گیدنز،504:1382)
((تشریفات مذهبی مردم را گرد هم می آورند و بدین سان پیوند مشترکشان را دوباره تصدیق می کنند و در نتیجه، همبستگی اجتماعی را تحکیم می بخشند )). (کوزر،198:1382)
هرچند که دورکیم معتقد بود مذهب رو به زوال خواهد رفت و اعمال و تشریفات بخش کوچکی از زندگی انسان ها را خواهد گرفت، نه تنها اینچنین نشد بلکه شاهد آن هستیم که دین در جوامع مدرن ظهوری دوباره یافته است. علاوه بر این هم در جوامع اسلامی دین همواره در متن زندگی اجتماعی مردم حضور داشته است.
یکی از مراسم هایی که در پیوند همبستگی اجتماعی شیعیان و به خصوص ایرانیان نقش اساسی را ایفا می کند  ایام محرم است . یکی از چندین کارکرد مراسم اام محرم، کارکرد ایجاد همبستگی است.(( علاوه بر این، به عقیده مردم مراسم دینی چون عاشورا از مهمترین عوامل بازدارنده ناهنجاری ها است و به عنوان الگوئی برای انجام اعمال صواب می باشد، در واقع عاشورا یک مدل است، مدلی از مقابلۀ یک دسته کوچک اما، با ایمان بزرگ در مقابل ظلم و پایمردی تا مرز شهادت)).( باقی،76:1379)
مراسم مذهبی همچون عاشورا باعث پیوند بین نسل ها شده و از دورافتادگی و جدایی انسان ها از همدیگر جلوگیری می کند. پیوستگی و استمرار فرهنگی کارکرد دیگری است که این مراسم انجام می دهد چرا که در مراسم ایام محرم افراد متعلق به نسل های مختلف در کنار یکدیگر جمع گشته و با یکدیگر در رابطه و تعامل قرار می گیرند. در نهایت باید بیان داشت که مراسم عاشورا با تحمیل انظباط بر افراد شرکت کننده آن ها را برای زندگی بهتر اجتماعی آماده می کند.

از کتاب حسین وارث آدم: دکتر علی شریعتی

منابع:

1- آرون، ریمون(1362) مراحل اساسی اندیشه در جامعه شناسی، تهران:نشر سازمان انتشارات و آموزش انقلاب.
2- باقی، عمادالدین(1379) جامعه شناسی قیام امام حسین و مردم کوفه، تهران: نشر نی.
3- توسلی، غلام عیاس(1380) جامعه شناسی دینی، تهران:نشر سخن.
4- کوزر، لوئیس(1382) زندگی و اندیشه بزرگان جامعه شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران:نشر علمی.
5- گیدنز، آنتونی(1382) مبانی جامعه شناسی، ترجمه محسن صبوری، تهران: نشر نی.