نام خانوادگي مؤلف:توب
نام:كارل
سال انتشار:1375
نام اثر:اسطوره هاي ملل _ 6 (اسطوره هاي آزتكي و مايايي )
نام ونام خوانوادگي مترجم : عباس مخبر
محل انتشار:تهران
نام مؤسسه انتشاراتي :نشر مركز
تعداد صفحات :111
شماره چاپ : اول

                                  اين كتاب شامل بخشهاي زير است،
                                                                                              _ مقدمه
                                                                                              _ منابع عمده و تاريخ تحقيق
                                                                                              _ اسطوره شناسي آزتك
                                                                                              _ اسطوره شناسي مايا
                                                                                             _ اسطوره شناسي امريكاي مياني  

    _ مقدمه
   ناحيه اي كه آزتك و ماياي باستاني را تشكيل مي داد و در حال حاضرعموماٌ امريكاي مياني ناميده مي شود نواحي جنوبي و شرقي مكزيك ، سراسر گواتمالا ، بلايز و ال سالوادر ، هندوراس غربي و جنوبي و سمت اقيانوس آرام امريكاي مركزي تا شبه جزيره نيكويا در كاستاريكا را شامل مي شود ، مردمان امريكاي مياني ، يك سلسله خصوصيات فرهنگي مشترك داشتند . تقويم هاي 260و365 روزه كه يك دوره طولاني حدوداً 52 ساله را ثبت مي كرد ، نوشته هاي هيروگليف مانند ، كتاب هاي تا شونده وسالن هاي توپ بازي با فضاهاي دايره شكل در وسط، از جمله اين مشتركات بود.
     تاريخ امريكاي مياني باستان
     در مقايسه با سومر ،و ساير تمدنهاي اوليه دنياي قديم ، تمدنهاي امريكاي مياني نسبتاٌ جديداند.و فرهنگ اولمك نخستين فرهنگ عمده اين منطقه مي باشد. تمدن اولمك ساختمان هايي آئيني و پيكره هايي يادماني از خود برجاي گذاشته است .
     بسياري از مضمون ها و خدايان اسطئره اي آزتك از ديگر فرهنگ هاي امريكاي مياني گرفته شده است ، اما برخي اسطوره ها مطلقاُ ازتكي هستندـ بخصوص سرچشمه هاي اسطوره اي اويتسيلوپوچتلي در مونته كوتپك كه منشور مقدس توسعه طلبي دولت ازتك بود.
     دين باستاني امريكاي مياني
     تقويم شناسي
     در امريكاي مياني در دوره پيش ار ورود اسپانيايي ها ، تقويم هم در اسطوره شناسي و هم در زندگي روزمره نقش عمده اي داشت . يكي از مهمترين دوره هاي زماني ، تقويم 260 روزه اي بود كه از بيست "نام ـ ورز " متوالي و اعداديك تا سيزده تشكيل مي شد . اسامي بسياري از خد اياني كه درحماسه آفرينش ماياها موسوم به پوپول ووه از آنها سخن رفته از تقويم 260 رئزه اخذ شده است .
     در انديشه مردمان امريكاي مياني ، كاركرد تقويم ، تعريف فضا و زمان و سازماندهي اين دو بود.
    تضاد شب و روز  
    تضاد شب و روز يكي از اساسي ترين تقبل هاي انديشه امريكاي مياني است .گزارشهاي بومي از نخستين سپيده دم جهان ، اين رويداد را آغاز زمان افسانه اي و تاريخي مردگان توصيف مي كند و آنرادر مقابل دور افسانه اي آفرينش قرار مي دهد.
    دو قلوها
    در اسطوره آفرينش آزتك و مايا ، و ساير اهالي امريكاي مياني ، دو قلوها حضوري چشمگير دارند و برخورد با دوقلوها عموماًُ با نوعي ترس وهراس همراه است . دو قلوها هيولا زادگاني قلمداد مي شوندكه از نظر مذهبي نشان هايي غريب و ناهنجار شمرده مي شود.
     الگوهاي تعيين نقش و سلوك اجتماعي
    اسطوده هاي امريكاي مياني صرفاٌ گزارش هايي مقدس از منشا‏ٌ جهان نيستند بلكه حاوي درس هايي عميق درباره رفتار مناسب اند . از جمله خصلت هايي كه به كرات به مثابه عامل ويراني يا شكست ذكر شده اند ، تكبر و آزمندي است.

     ـ منابع عمده و تاريخ تحقيق
      مهمترين منابع اسطوره شناسي آزتك متعلق به اوائل دوران استعمار است . اما معروفترين وقايع نگاري درباره جامه و دين آزتك ها، اثر فراي برناردساگون است . و اثري كه از او به جاي مانده كتاب تاريخ عمومي وقايع اسپانياي جديداست كه به عنوان دايره المعاف حجيمي درباره فرهنگ آزتك ، همراه با بيش از 1850 تصوير است و از دوازده مجلد تشكيل مي شود.
      بزرگترين حماسه شناخته شده مايا به نام پوپول ووه به قلم يكي از افراد قبيله كيچه در قرن شانزدهم نوشته شده است .
      پوپول ووه به لحاظ مضموني به سه بخش تقسيم مي شود:
      بخش اول:سرچشمه هاي آفرينش
      بخش دوم: اعمال اسطوره اي دو جفت دو قلو و منشاٌ انسان هاي جديد وذرت.
      بخش سوم:تاريخ اسطوره اي قوم كيچه با ارائه فهرست پادشاهان تا سال1550.
اما مهمترين منبع مربوط به اساطير كلاسيك مايا ، كنده كاري ها يا نقاشي هاي ظريفي است كه بر ظروف سفالي نقش شده اشت.
ـ اقوم مايا و آزتك اسطوره هاي خود را در رسانه هاي گوناگون از جمله كتاب هاي تهيه شده از پوست آهو، گلدان هاي منقوش ، كنده كاري بر استخوان و چوب و كنده كاري يادماني بر سنگ ثبت مي كردندو در كنتار اين نوشته ها نيز تصاويري همراهند.

     ـ اسطوره شناسي آزتك
      از ديدگاه آزتك ها، آفرينش محصول تقابل و تضاد مكمل است.
مفهوم تضاد متقابلاٌ به يكديگر در خداوند آفريننده بزرگ يا اومتئوتل تجسم مي يابد كه خداي ثنويت است. وي دارنده اصول خلاقه مذكرو مونث است.و سرچشمه غايي همه چيز است .
    در جمع خدايان آزتك ، خدايان منعدد ديگري تيز وجود دارند ككه از جمله مي توان خدايان و الهه هاي كشاورزي وباران ـ آتش ـ عشق و لذت ، مرگ ، جنگ و اجرام فلكي را نام برد .
    آفرينش آسمان و زمين
   آزتك ها نبز مانند مايا ها و ساير اقوام امريكاي مياني عقيده داشتند كه پبش از آنها دنياهاي ديگري وجود داشته اشت. از ديدگاه آزتك ها چهار دنيا "خورشيد" پيشين وجود داشت كه نام هر يك از آنها با يكي از روزهاي دوره 260 روزه،و ايزدي خاص و نژاد خاصي از انسانها مشخص مي شد. هر يك از اين خورشيدها علاوه بر نام تقويمي شان با عناصر چهار گانه زمين  باد،آتش يا آب نيز پيوند داشتند.هر يك از اين چهار عنصر نه تنها به طبيعت و حدوث دنياي آن ، بلكه به ويراني اين دنيا نيز مربوط مي شود.
    منشاٌ بشر  
    خدايان توافق مي كنند كه ايزد باد (كتسال كواتل) به جهان زيرين برود(مكاني خطرناك موسوم به ميكتلان است و تحت فرمانروايي ميكتلان تكوتلي است )و استخوانهاي انسان هاي آخرين آفرينش گذشته را كه در توفان به ماهي تبديل شده باز يابد،كتسال كواتل پس از فرار از جهان زيرين ، محموله ارزشمند خود را به تاموان چان حمل مي كند كه يكي از اماكن جادويي متشاٌ بشراست.در آنجا ايزد بانوي كهنسال سيواكواتل،يا مار ـ زن،با استفاده از وسيله اي شبيه به آسياب كه در يك ظرف سفالي مخصوصي قرار دارد،استخوان ها را پودر مي كند خدايان در اطراف اين ظروف كرد مي آيندو قطراتي از خون خودرا بر استخوان هاب آسيب شده مي ريزند و به اين ترتيب با امتزاج استخوان هاي مردمان نژاد ماهي،و خون ندامت خدايان.نژاد كنوني بشر پا به عرصه وجود مي نهد .
     منشاء ذرت
     پبش از آفرينش مردم در تاموال چال(يكي از اماكن منشاء بشر) كليه خدايان به جستجوي غذاي آينده آنها بر مي آيند. كتسال كواتل رد يك مورچه قرمز را دنبال مي كند كه يك دانه ذرت را با خود حمل مي نمايد واز او سوال مي كند كه اين غذاي شگفت انگيز را از كجا يافته است مورچه كتسال كواتل را به منشاء دانه يعني كوه توناكاتپتل (كوه تغذيه) مي برد كتسال كواتل به يك مورچه سياه تبديل مي شود و چند دانه بر مي دارد و خدايان پس از جويدن دانه به دهان نوزاد انسان مي گذارند.
     منشاء پولكه
     پولكه نوعي نوشابه الكلي است كه از شيره تخمير شده  گياه مگوا مي باشد خدايان به اين نتيجه مي رسند كه مردم به آواز و رقص نباز دارند تا زندگي آنها لذت بخش و همراه با شادماني باشد. كتسال كواتل به اين نتيجه مي رسد كه نوشابه سكر آورنده، به زندگي مردم لذت خواهد داد.

     ـ اسطوره شناسي مايا
       شايد بزرگترين ايزد ماياي باستان ايتسامنا،خداي آفريننده سالخورده باشد به نظر مي رسدكه همسر او،الهه سالخورده بود كه نقش قابله و شفا بخش را ايفا مي كرد.
      ايزد باران و آذرخش مايا كه چاك نام دارد يكي از قديم ترين ايزدان امريكاي مياني است،هنوز هم در اسطوره ها و نيايش هاي اقئام جديد مايا ستايش مي شود.چاك كهن سالحامل مار و تبر است كه نمادهاي قدرت آذرخشي او بشمار مي آيند.
     پوپول ووه:سرچشمه هاي ازلي
     نخستين بخش پوپول ووه حاوي توصيفي جاندار از آفرينش جهان وساكنان آن از ميان دريا و آسمان ازلي است. مانند اسطوره هاي آزتكي پنج خورشيد،در اين جا باچندين آفرينش و ويراني مواجهيم كه هر يك از آنها با نژاد خالصي از بشر پيوند دارند.امادراين سلسله آفرينش ها و نابودي هاي بشري، به يك دليل خاص صورت مي گيرند به نوشته پوپول ووه مردم به اين دليل آفريده مي شوند كه از رهگذر نيايش و قرباني دادن، خدايان را تغذيه مي كنند
   حماسه آفرينش پوپول ووه با گستره پهناور دريا و آسمان، پيش از آفرينش زمين آغاز مي شود
     قلو هاي قهرمان و غلبه آنها بر شيبالا
     دومين بخش پوپول ووه به فعاليت هاي دو جفت دوقلوي مرتبط با يكديگر اختصاص يافته است . دو قلو هاي قديم تر، فرزندان شپياكوك و شموكانه پيشگو هستندو نام تقويمي هون هوناهپو و ووكوب هوناهپو را بر خود دارند.هوناهپو يك جفت پسر به نام هاي هون باتس،و هون چوئن دارد كه تحت تعليم پدر و عمو هايشان،هنرمندان و بازيگراني با آمده اند.شكيك كه از هون هوناهپو حامله است . يك جفت دوقلوي ديگربه نام هاي شبالانكه و هونا هپو به دنيا مي آورد.اينها همان دوقلوهاي قهرماني هستند كه هيولاي پرنده،ووكوب كاكيش را به فتل مي رسانند . اما بزرگترين پيروزي آنها شكست خدايان مرگ و هيولاي شيبالا
،يا دنياي ترسناك زيرزمين است.

     ـ  اسطوره شناسي امريكاي مياني
     در گزارش مضبوط مربوط به آفرينش در امريكاي مياني دوران باستان ،اسطوره ها به ندرت از جهان طبيعي انحراف مي جويند. از ايزدان باد،آذرخش ، آب،اجرام سماوي و ساير پديده هاي طبيعي به كرات سخن مي رود . فرايند هاي مربوط به دوره كشاورزي نقش مهمي ايفا مي كنند. و به نوشته پوپول ووه،گوشت تن انسان هااز ذرت ساخته مي شود،مطالب مندرج در اين منابع به روشني نشان مي دهد كه انسان ها در مقابل خداياني كه وجود را ممكن مي سازد ،مسؤليتي ذاني ،يا به مفهوم دقيق كلمه،ديني فوني دارند. سلسله پياپي آفرينش هاي و ويراني هاي جهان،همواره يادآور پيامدهاي غفلت از اين جهان تعهد است .
     تقويم شناسي و ستاره شناسي ،الگوي اساسي لازم براي سازماندهي و مشاهده فرايندهاي طبيعي را به دست مي داد و از اين رو تعجب آور نيست كه ابن دو رشته نيز در اسطوره شناسي امريكاي مياني دوران باستاني نقش عمده اي ايفا مي كند.اسطوره هاي آفرينشو ويراني مكررجهان غالباٌ بر حسبرويدادهاي تقويمي بيان مي شود . اين مطلب به خصوص در مورد يوكاتان هاي دوره پسا كلاسيك متاخر مصداق دارد كه در ميان آنها تصامير ويراني و باز آفريني حهان،به كرات در توصيف تكميل تقويمي سال365 روزه و دور كاتون به كار مي رود. اما رابطه ميان رويدادهاي تقويمي و اسطوره در امريكاي مياني صرفاٌ استعاري