[ سارا جعفری ]
از آنجا که ميدانيم سازمانهاي غير دولتي از دهه 1950 ميلادي هر ساله بيشتر و پررنگتر شده است و بيشترين عملکرد آنها در عرصه حقوق بشر، محيط زيست، توسعه و زنان مي باشد که اکثر آنها هدفشان مشترک و به سوي يه عملکرد هدايت ميشوند. سازمانهاي غير دولتي به عنوان يک بازيگر جديد جهاني منعکس کننده منافع انسانهاي هستند که غير دولتي به شمار مي آيند اما نقطه اشتراک همه سازمانهاي غير دولتي اين است که خارج از حوزه فعاليت دولتها عمل مي کنند و در حالي که گاه با چالشهاي در مقابل دولت ها بشمار ميروند و گاهي نيز هم تکميل کننده عملکرد دولتها حساب ميشوند. سازمانهاي غيردولتي هرگز رابطه خود رو با دولت قطع نميکنند و مي کوشند تا براي خود نظام فعاليت ونفوذي جدا از محدوده فعاليتهاي دولتها بيافزايند.
در سالهاي اخير نفوذ سازمانهاي غير دولتي و نقش آنها پر اهميت تر و از حيث بالاي برخوردار بودند و همچنين توقعات مخلتفي در مورد مسائل گوناگون از دولتها داشته اند. سازمانهاي غير دولتي هميشه به موضوعات خاصي اشاره دارند و محور کاري آنها بر موضوعات محدودي تکيه دارد در حالي که دولتها بايد عملکردهاي متفاوتي داشته باشند. ولي در جايي ديگر سازمانهاي غير دولتي به اصول خود پايبندتر هستند و در سطوح ملي افکار عمومي را درباره موضوعات مختلف تهييج مي کنند تا قدرتمندانه تر عمل نمايند. و از طرفي ديگر سازمانهاي غير دولتي در مقايسه با دولتهاي نسبت به امور و عملکردشان از تعهد بيشتر برخوردارند هستند، چونکه دولتها و حکومتها با مسائل گوناگوني در جدال هستند ولي سازمانهاي غير دولتي تنها با يک و چند موضوع و محوريت کار دارند. اما در جايي کار سازمانهاي غير دولتي محدودتر است و افراد که داخل اين سازمانها هستند در مقايسه با شهروندان کشورها از لحاظ ايدئولوژيکي و مسائل گوناگون تنوع کمتري دارند. البته ميتوان گفت اعضا و افرادي که در سازمانهاي غيردولتي مشغول به کار هستند چونکه داوطلبانه به اين سازمانها پيوسته هستند عملکرد کاريشان بالاتر و بازده کاري بهتري دارند.
بارزترين محدوديت عملکرد سازمانهاي غير دولتي اين است که دولتها در حيطه کاري خود تنها مجري هستنند و بي شک سازمانهاي غير دولتي از طريق افکار عمومي و با ايجاد روشهاي مختلف بطور مستقيم يا غير مستقيم از گروههاي بالا بردن سطح افکار عمومي و آگاهي مردم هستند. و از طرف ديگر دولتها به طوري محدوديتهاي بيشتري براي سازمانهاي غيردولتي ايجاد مي کنند.
اما ضرورت شکل گيري سازمانهاي غير دولتي در ايران با توجه به نقش و تاثير بسزايي که سازمانهاي غير دولتي در عرصه روابط بين الملل و در شکل دهي و ساماندهي افکار عمومي در سطح جهان داشته است، کشورهاي مستقل و حتي کشورهاي جهان سوم نيز درصد تقويت سازمانهاي غير دولتي در راستاي دفاع از منافع ملي و بين المللي خويش پرداخته اند تا آنها هم نيز از فرصتهاي براي استفاده از رسانه هاي گروهي و مجامع بين المللي براي مقابله با سطله بيگانگان و دفاع از حقوق خود بهره ببرند.
همچنين در دهه اخير اطلاعات و آگاهي هاي زيادي در عرصه ايجاد سازمانهاي غير دولتي در موارد مختلف چون حقوق زنان، کودکان، نويسندگان، جوانان، خشونت و ... در ايران بعنوان دفاع از آرمانهاي جهاني اسلام در پيشبرد اهداف و عملکردهاي سازمانهاي غيردولتي از طرف دستگاههاي دولتي در دسترس افکار موجب اين ميشود که سطح آگاهي مردم در عرصه هاي مختلف بالا برود.
البته ناگفته نماند که سازمان غير دولتي زنان جمهوري اسلامي ايران، و همچنين سازمان دفاع از قربانيان خشونت دو سازمان فعال و موفق در اين عرصه هستند.
سارا جعفري
منبع : سازمانهاي غير دولتي – دبيرخانه شوراي اطلاع رساني دولت