[ محرم نوروزی ]
مقــدمـه
مسكن و محيط زنـــدگي -  به عنوان بخشي از زير ساخت ها و پيش نيازهاي "كيفيت زندگي" – در نواحي پيراموني و برخي از مناطق 22 گانه شهرداري هاي تهران با استانداردهاي توسعه انساني قرابت عمومي ندارد. اين در حالي است که نواحي و مناطق مذکور در محدوده استاني واقـــع شده اند كه - باستناد اولين گزارش ملي توسعه انساني جمهوري اسلامي ايران (1378)- مقام اول توسعه و مقام آخر فقر انساني را در مقياس كشوري به خود اختصاص داده است  . تراكم شديد ، پائين بــــودن شاخص سرانه زمين ، بعد خانوار بالا، فقدان و يا كمبود فضاهاي فرهنگي و تفريحي مورد نياز ، غير استاندارد بودن زير بناي اكثر خانه ها و نظاير اينها ، از مشخصه هاي بارز اين مناطق است.نئ
بر اساس برآورد طرح جامع تهران مصوب سال 1371 حدود 11 درصد جمعيت شهر تهران در 51 درصد از وسعت تهران,  و در مقابل 24 درصد جمعيت در 5 درصد از وسعت آن زندگي مي كنند. باستناد نتايج اين طرح ، 43 محله در شهر تهران داراي تراكم نسبي بيش از 425 نفر در هكتار هستند، در حاليكه 21 محله در سطح شهر تهران وجود دارد كه تراكم جمعيت در آنها كمتر از 50 نفر در هر هكتار است.  بيشترين تعداد محلات متراكم به مناطق جنوبي تهران اختصاص دارد كه اين تراكم در مورد خانوارهاي ساكن در اين مناطق نيز صدق مي كند. در اين مناطق خانواده‌هايي هستند كه به شكل "گسترده" در زير يك  سقف زندگي مي كنند. مناطقي همچون19, 21, 18 و 20 به ترتيب با ميانگين 80/4 ،  63/4  ،  61/4 و 40/4 نفر در هر خانوار ، متراكم ترين مناطق 22 گانه شهرداريهاي تهران را به لحاظ تعداد افراد خـــانــــوار را تشكيــــل مي دهند  ؛ و سرانه فضاي مسكوني در آنها از شاخص بمراتب پايين تري نسبت به ساير مناطق شهر برخوردار است.
فقدان فضاي كافي و سرانه پايين فضاي زيست و مطالعه در خانه ها از يك طرف و عدم امكان گذران بهينه اوقات فراغت ، سرگرمي و تفريح بويژه براي كودكان از طرف ديگر، به عنوان بخشي از عوامل پيدايش برخي معضلات اجتماعي شهر عمل مي کند و در شرايط مساعد امكان ظهور مي يابد. بنابراين ، احداث فضاهاي ضرور در محلات جنوبي شهر و ديگر محلات مشابه ، در سطح واحد همسايگي كه بتواند بنوعي كمبود فضاي مطالعه و آموزش و رسيدگي به تکاليف درسي را در واحدهاي مسکوني بويژه براي كودكان 6-10 ساله جبران کند، مي تواند تا حدودي از عوارض مترتب بر اين كمبود بكاهد. خوشبختانه اخيرا برخي از شهرداريهاي مناطق 22 گانه تهران توجه در خور تقدير به اين امر نشان داده اند  و احداث فضاهاي فرهنگي – آموزشي تحت عنوان  “خانه مشق “ براي جبران اين كمبود ، در دستور کار آنها قرار گرفته است.
در اين نوشته  سعي براين است تا باختصار هدف ها و ضرورتهاي اجتماعي و فرهنگي ، مشخصات اجرايي و كليات برنامه فيزيكي اين نوع از كاربري شهري، كه مي تواند تاثير مطلوبي در ارتقاي كيفي آموزش كودكان دبستاني و پرورش منش اجتماعي آنان داشته باشد، تبيين گردد. اين نوع كاربري با عملكرد چند منظوره خود با نام  “خانه مشق “ و در سطح يك "واحد همسايگي"   يا "جزء محله"   معرفي مي گردد.
طـرح مــوضـوع
طرح خانه مشق   يك طرحي اجرايي است كه عمدتا با هدف تامين فضاي مطلوب جهت رسيدگي به تكاليف درسي آن دسته از دانش آموزان دبستاني خانوارهاي پرچمعيت در محلات متراكم شهر، كه با فقدان فضاي مسكوني متناسب با تعداد افراد خانوار مواجه اند ، اجـــرا مي گردد. پايين بودن سرانه مسكوني، بويژه در برخي از محلات جنوب شهر و محلات مشابه ديگر با توجه به بالا بودن ميانگين بعد خانوار در اين محله‌ها ، از جمله عوامل افت تحصيلي دانش آموزان و در برخي موارد ترك تحصيل آنان و همچنين بروز برخي ناهنجاريهاي اجتماعي و فرهنگي بشمار مي آيد. از طرف ديگر ، اين طرح با توجه به مــاهيت چنـــد منظوره اي آن ، فضاي مطلوبي را براي گذران بهينه اوقات فراغت گروه سني مــورد نــظر (10-6 سالـه ) بوجود مي آورد و هدف غايي آن سلامت رواني و پرورش منش اجتماعي و شهروندي اين شهروندان بزرگسال آينده است. فقدان فضاهاي مناسب و مطلوب براي گذران اوقات فراغت گروههاي سني پائين در محلاتي با مشخصات ياد شده ، از ديگر كمبودهايي است كه طرح حاضر در پي پاسخگويي به آن مي باشد.
ضرورت هاي اجرايي طرح
تراكم خانه ها ، سرانه فضاي سكونت ، فضاهاي فرهنگي و هنري ، تاسيسات و تجهيزات و خدمات شهري محله هاي جنوب شهر، در مقايسه  با شاخص هاي مشابه ساير مناطق تهران رقم پاييني است. يكي از كاربريهاي كه تفاوتهاي اشکاري در مقايسه با شاخص مشابه دارد، واحدهاي مسكوني ساكنين مناطق جنوبي تهران و نواحي پيراموني آن است . نتايج مطالعات كالبدي طرح حفظ و ساماندهي تهران مصوب سال 1371، سرانه كاربري مسكوني شهر تهران را در سال مورد مطالعه برابر 73/26 متر مربع  ارزيابي كرده است. بـــا تــوجه به واقعيت هاي مشهود و تفاوتهاي فاحش و آشكار بين سطوح مسكوني خانوارها در مناطق جنوبي شهر با ساير مناطق شهري ، چنين به نظر مي رسد كه سرانه كاربري مسكوني در اين مناطق و مناطق مشابه ديگر، حتي بسيار پائين تر از شاخص نتايج مطالعات كالبدي طرح جامع باشد. نتايج يكي از بررسي ها  نيز حاكي از آن است كه در هر واحد مسكوني نقاط شهري تهران حدود 12/1 خانوار در 84/3 اتاق زندگي مي کنند . بر اساس نتايج همين طرح شاخص تراکم متوسط نفر در هر اتاق نقاط شهري تهران برابر 22/1 نفر است؛ البته با اين توضيح که بر اساس تعريفي که مركز آمار ايران در اين طرح از "اتاق" بعمل آورده است،  اطاق فضاي محصور مسقفي است كه لااقل 4 متر مربع مساحت و 2 متر ارتفاع داشته باشد. به اين ترتيب ، تعدادي از فضاهاي مسقف محصور كه در اين طرح "اتاق" بشمار آمده است در واقعيت امر اتاق نيستند و كاربردي غير از مسکوني دارند.
از طرف ديگر ، يكي از كمبودهاي اساسي مناطق متراكم و پر جمعيت شهر تهران عدم تناسب بين فضاهاي فرهنگي و هنري ومراكز گذران بهينه اوقات فراغت بويژه براي كودكان با امكانات و فضاهاي موجود است. اين امر از جمله معضلات اين گونه مناطق مي باشد. بويژه آنكه بزرگسالان با تردد در فضاهاي باز شهري و مراكز تفريحي اين كمبود را تا حــدي جبــــران مي كنند، اما كودكان اگر نخواهند در چارچوب تنگ خانه ها محبوس شوند، چاره اي جز بازي در خيابانهاي پر رفت و آمد خطر آفرين و يا كوچـــه هـاي پرتردد و بسيار شلوغ ندارند. اين مسئله با توجه به اينكه “پديده فراغت مانند ساير پديده هاي اجتماعي از نظام و هنجارهاي خاصي پيروي مي كند و قانونمندي خاص خود را داراست. . “   اهميت دو چنداني مي يابد و بايد مورد توجه ويژه مديران و برنامه ريزان شهري قرار گيرد
در صورت عدم توجه به اين نقيصه اجتماعي، يعني فقدان فضاي كافي گذران اوقات فراغت و فضاي آموزشي -  تفريحي براي كودكان دبستاني به منظور رسيدگي مطلوب به مطالعه و انجام تكاليف درسي ، تناقضات رفتاري افراد خانواده با تبعات روحي و رواني خاص امكان رشد و ظهور پيدا مي كنند. اين معضلات  رفتاري همچون پرخاشگري ، بدرفتاري ، تحكم و استبداد راي ، بي علاقگي به ادامه تحصيل و كسب علم و نوعي انگيزش فرار از محيط خانه و رها شدن در كوچه و خيابان ، بعدها خود باعث بروز پاره اي ناهنجاريهاي اجتماعي و فـــرهنگي مي شود. محروميت هاي محيطي (فضاي سكونت ) و فقر انساني، بويژه براي افراد كم سن و سال كه بنا به دلايل سني و مراقبت هاي محدود كننده پدر و مادر و عدم توانايي مالي بيشتر خانوارها در تامين هزينه هاي تفريح و گذران اوقات فراغت، ازمراجعه به فضاهاي عمومي نظير پاركها ، كتابخانه ها و مراكز هنري ، آموزشي و تفريحي محروم هستند، عوارض نامطلوب مضاعفي را به دنبال دارد كه هزينه هاي آن را جامعه شهري در سالهاي آتي متقبل خواهد شد. اين عوارض به عنوان عوامل تاثير گذار بر فرهنگ شهرنشيني و حيات مدني جامعه به شكل بطئي به رشد خود ادامه مي دهند. لذا سازماندهي اوقات فراغت كودكان اين محله ها به صورت فعال و نيز فراهم ساختن شرايطي محيطي مناسب براي رسيدگي به تكاليف درسي كودكان، به نحوي كه به راحتي امكان دسترسي به آن وجود داشته باشد. مي تواند در ارتقا فرهنگ شهرنشيني كودكان دبستاني امروزي و منش شهروندي آنان در آينده، مؤثر واقع گردد.  
اهداف و نتايج قابل انتظار
با توجه به مسايل پيش گفته شده كه اجراي طرحهايي از اين دست را در محله هاي مناطق جنوبي شهر تهران و ساير مناطق مشابه ضروري مي سازد ، اهداف كلان و خرد اجراي طرح "خانه مشق" را مي توان به شرح زير فهرست بندي نمود:
الف – اهداف كلان طرح
•  كمك به سلامت رواني و رفتار اجتماعي شهروندان .
•  ممانعت از بروز برخي ناهنجاريهاي اجتماعي.
•  تقويت زندگي جمعي و شكوفايي روابط اجتماعي.
•  ارتقاء شاخص فضاهاي آموزشي و پرورشي .
•  تغيير نگرش مردم به برنامه هاي مديريت شهر .
•  ايجاد زمينه ها و اهرمهاي تسهيل كننده اجتماعي و فرهنگي در مشاركت مردم
•  تــوانمند سازي و ايجاد ظرفيتهاي بالفعل در امــر مديريت مــردمــي  كاربريهاي شهري.
ب- اهداف خرد طرح  
•  پركردن اوقات فراغت كودكان دبستاني .
•  رسيدگي منظم و مؤثر به تكاليف درسي .
•  ايجاد آرامش رواني در كودكان دبستاني
•  ممانعت از افت تحصيلي يا ترك تحصيل دانش‌آموزان .
•  شكوفايي خلاقيت هاي فردي كودكان .
•  ممانعت از بروز تنش هاي رفتاري بين كودكان و والدين در ارتباط با
 انجام تكاليف درسي.
•  همفكري و تبادل نظر دانش آموزان در رفع اشكالات و ابهامات درسي.
مشخصات عمومي طرح 
مكانيابي : بحث مكانيابي در طراحي و برنامه ريزي شهري از جمله مباحث مهم و قابل توجهي است كه عوامل متعددي در آن دخالت دارند. بي توجهي به هر كدام از اين عوامل چه بسا منجر به دور افتادن از اهداف اوليه و در نتيجه عدم اثر بخشي طرح باشد. بنابراين تعيين عوامل مؤثر در انتخاب مكان اجرا را شايد بتوان سنگ بناي موفقيت طرح دانست. در طرح احداث "خانه مشق" با توجه به هدف اصلي طرح و گروه سني استفاده كننده از مكان ، بايد عواملي همچون اندازه محله ، تعداد جمعيت ، دسترسي راحت و پياده ، شعاع عملكرد مطلوب ، خصوصيات اجتماعي و فرهنگي محله ، تركيب سني و جنسي استفاده كنندگان و عوامل مؤثر ديگر مد نظر قرار بگيرد. مجموعه اين عوامل احتياج به مطالعه تفصيلي در زمينه مسائل اجتماعي و فرهنگي محله دارد.
فعاليت در فضا :  با توجه به اهداف طرح و تركيب سني و جنسي استفاده كنندگان ،طراحي فضاهاي مورد نياز در مكان اهميت ويژه اي دارد.  استفاده از فضاي مطلوب جهت رسيدگي به تكاليف درسي و گذران بانشاط اوقات فراغت كودكان دبستاني، توام با پرورش خلاقيت هاي فردي آنان بايد به عنوان دو عامل اصلي در كاربري فضايي "خانه مشق" در نظر گرفته شود. از اين نظر ساماندهي فضا علاوه بر تامين نيازهاي عملكردي ، بايد به اهداف كيفي انساني مثل ادراك زيبايي ، احساس هويت فضايي و احساس تعلق به محيط نيز پاسخ گويد. چراكه در نهايت اين عوامل‌اند كه زمينه آسايش و رضايت استفاده كنندگان و شهروندان را فراهم مي سازند.
شعاع عملكرد: مقياس عملكردي اين نوع كاربري شهري به دليل در آميختگي كالبدي با محله از يك سو و پيوستگي عملكردي با واحدهاي همسايگي (زير محله ) از سوي ديگر ، خواه ناخواه متاثر از نظام كالبدي – فضايي محله و نظام سلسله مراتب تقسيمات شهري خواهد بود ، ولي در عين حال با توجه به اهداف طرح و خصوصيات استفاده كنندگان، داراي خود ويژگي عملكردي نيز خواهد بود. اين خود ويژگي ،  "خانه مشق" را در نظم سلسله مراتب تقسيمات شهري ، در رديف واحدهاي همسايگي قرار مي دهد. شعاع عملكرد اين نوع كاربري شهري با توجه به تعداد جمعيت و ميزان نياز (تقاضا ) تعيين مي گردد، ولي اين بدان معنا نيست كه از يك معيار و سياست مشخصي تبعيت نكند. با در نظر گرفتن وضعيت كالبدي و فضايي محله ها و زير محله هاي مناطق مورد بحث شهرداري تهران ، پيش بيني مي شود كه شعاع عملكردي 200 متر- كه بتواند حدود 150 خانوار را با ميانگين بعد خانوار حدود 4 تا 5 نفر تحت پوشش قرار دهد- شاخص مناسبي براي احداث اين قبيل كابريهاي شهري باشد.
عوامل اجرايي :  به طور كلي "كاربري زمين" انعكاس كالبدي كاركردها و فعاليت ها ي شهري است . بنابراين همانطور كه كاركردهاي شهري از گروهها و نهادهاي مختلف اجتماعي ، اقتصادي ، سياسي ، فرهنگي و نظاير اينها تاثير مي پذيرد، سامان يابي و شكل گيري كاربري ها نيز از همان گروه ها و نهادهاي متفاوت و در عين حال ذينفع متاثر مي‌گردد. اين گروهها به سه گروه دولتي ، خصوصي و مردمي و عمومي (شهرداريها ) تقسيم مي شوند. در اجراي خانه مشق هر چند نوعي همكاري و هماهنگي ميان بخشهاي مختلف ياد شده بايد وجود داشته باشد، ولي به نظر مي رسد كه متولي مستقيم و تامين كننده منابع مالي طرح ، شهرداريهاي مناطق (و از محل اعتبارات عمراني شهرداريها) باشند كه اين امر در راستاي سياستهاي مديريت شهري و تامين رفاه اجتماعي شهروندان صورت مي گيرد.
مديريت و نظارت : بهره برداري مناسب از اينگونه فضاها در صورتي كه با مشاركت شهروندان و اولياي کودکان صورت پذيرد و بنوعي ساكنان محله را در مديريت و  برنامه ريزي به كمك و همکاري بطلبد ، مي تواند به موفقيت بيانجامد. واقعيت اين است كه برنامه ريزي و طراحي شهري بدون مشاركت فعال و مؤثر مردم در فرآيند تصميم گيري و اجرا ، نظارت و ارزيابي موفقيت شايسته اي كسب نخواهد كرد و اين واقعيت حداقل به تجربه ثابت شده است. چنين مشاركتي در مراحل مختلف فرايند برنامه ريزي و حتي طراحي  شهري ضرورت دارد و در هر مرحله بنحوي به بالا بردن كيفيت شناخت ، اتخاذ تصميمات منطقي و يا اجراي مؤثر تصميمات كمك مي كند.
كليات برنامه فيزيكي بنا 
همانطور كه پيشتر توضيح داده شد، خدماتي كه مجموعه حاضر ، با توجه به اهداف احداث آن به كودكان ارائه خواهد داد، علاوه بر بحث گذران اوقات فراغت بهينه و موثر كودكان ، تسهيل آموزش آنان در خارج از مدرسه و ارائه امكاناتي است كه برآورده شدن آن در فضاي خانه با توجه محدوديتهاي ذكر شده ، ميسر نيست . با در نظر گرفتن اين امر ، فضاهاي مورد نياز براي تحقق اهداف ياد شده بشرح زيـــر پيش بينــي مي شود:
فضاي قرائت و مطالعه انفرادي : در اين فضا مي بايد امكان مطالعه انفرادي و انجام تكاليف مدرسه به صورتي فراهم گردد كه دانش آموزان بتوانند در آرامش لازم و به صورت متمرکز، تكاليف محوله را به انجام رسانند.
كارگاه فعاليتهاي هنري و كاردستي : در اين فضا مي بايد تجهيزات و لوازم مورد نياز ساخت كار دستي هاي كوچك كه در دوره آموزش ابتدائي ، در طول سال به كودكان داده مي شود، فراهم گردد . از آنجايي كه اينگونه فعاليتها ، متناسب با قابليتها و امكانات كودكان- محدود است، لوازم مورد نياز آنها ساده است. اين فضا مي بايد بصورتي طراحي و مبلمان شود كه براي فعاليت سنين مختلف و كساني كه قابليتها و ويژگيهاي  فيزيكي بسيار متفاوتي دارند ،متناسب باشد. از آنجائي كه اين فضا در ماههايي از سال براي انجام امور مربوط به تكاليف درسي كاربرد نخواهد داشت ، امكان استفاده از آن براي آموزش كارهاي هنري فوق برنامه و يا تمرينهاي انفرادي براي كودكان نيز وجود دارد.
كتابخانه : انجام تكاليف درسي ، گاه مستلزم استفاده از منابع آموزشي است ، بنابر اين فضاي كتابخانه كه كتب گوناگون علمي ، آموزشي ، ادبي ، هنري و ديگر كتابهاي متناسب با گروه سني ب و ج  را دربر خواهد گرفت ، بايد طوري طراحي گردد كه علاوه بر قرار گيري در موقعيتي آرام ، امكان دسترسي مستقيم از خارج نيز به آن فراهم باشد. ضمنا“ دسترسي مناسب بر قرائتخانه ضروري است.
بخش اداري :  اين بخش براي استقرار مديريت و پاسخگويي به مراجعه کنندگان و نيز استراحت مربيان در نظر گرفته مي شود ، از آنجايي كه مجموعه داراي بخش هاي متعددي نيست ، فضاهاي اداري در حداقل خود (در حدود 2 يا 3 اتاق اداري كوچك ) باقي خواهند ماند.
اتاق راهنما و مربيان : انجام تكاليف مدرسه ، چه درسهاي نظري و يا تكاليف عملي ، مستلزم راهنمائيهايي است كه در منزل از طريق اعضاي بزرگتر خانواده انجام مي گيرد- و در مورد مجموعه حاضر مي بايست به عهداه افراد واجد صلاحيت گذاشته شود. اين فضا بايد در نقطه اي مشرف به فضاهاي مطالعه قرار داشته باشد تا امكان كنترل و برقراري نظم آن فراهم باشد.
انبار و آرشيو لوازم كمك درسي :  انجام تكاليف نظري ويا عملي وفعاليتهاي هنري فوق برنامه ، گاه مستلزم دسترسي به منابع كمك آموزشي نظير نقشه ها و كتابهاي آموزشي مرجع مناسب ايــن سنين است. پيش بيني محلي براي نگهداري و يا نصب لوازم كمك آموزشي در مجــاورت قرائتخــانه ( كـــه مي تواند در محل استقرار مشاور و مربي قرار گيرد) امري ضروري است. بخشي از اينگونه منابع نيز در كتابخانه نگاهداري خواهد شد و در آنجا در اختيار كودكان قرار خواهد گرفت . در مجاورت كارگاه نيز مي بايست  انبــــار و يا قفسه هاي لوازم كار پيش بيني شود.
فضاي نمايش و نمايشگاهي : نمايش فيلم و اسلايد هاي كمك آموزشي و يا سرگرم كننده براي كودكان وسيله اي مناسب براي تكميل آموزش رسمي خواهد بود. بدين منظور، فضاي قرائت بايد به صورتي پيش بيني شود كه امكان ارائه چنين نمايشهايي در بعضي از مواقع سال ميسر باشد. فعاليتهاي هنري (انفرادي و گروهي كودكان -  چه بصورت تكاليف مدسه و يا به صورت فعاليتهاي فوق برنامه نظير كاردستي هاي فردي و گروهي ، كارهاي نقاشي ، مجسمه سازيهاي مومي ، روزنامه ديواري و نظاير آن)، گاه مي تواند نتايج در خور توجهي به بار آورد . نمايش نتايج اين فعاليتهاي كودكان به ديگر همسالان و نيز اولياء آنها ، موجب تشويق آنها و گسترش فرهنگ استفاده از وقت آزاد و جلب بيشتر كودكان خواهد شد. لذا بهتر است كه فضاهاي ارتباطي و يا قرائتخانه به شكلي سازماندهي شود كه امكان برگزاري چنين نمايشگاههايي در آن ميسر باشد، پيش بيني محلي براي نصب روزنامه ديواري و يا آثار هنري كودكان در فضاي عمومي و ارتباطي و يا معابر عمومي مجاور ساختمان نيز بر جذابيت محيط مي افزايد و مي تواند انگيزه‌هاي خلاقانه اي را  براي فعاليتهاي كودكان بوجود آورد. 
فضاهاي جنبي و سرويسهاي بهداشتي : فضاهاي جنبي عبارت خواهند بود از انبارهاي لوازم ، ميز و صندلي و لوازم اداري كه بخشي از آنها در مجاورت فضاهاي اداري و بخش ديگر در مجاورت فضاي قرائت قرار مي گيرد. سرويسهاي بهداشتي كاركنان ، آبدارخانه و سرويس هاي بهداشتي كودكان (دختر و پسر ) ديگر فضاهاي مورد نياز را تشکيل مي‌دهند.
ظرفيت و سطوح مورد نياز
ظرفيت و سطوح مورد نياز براي كاربري ياد شده بايد کاملا مرتبط با تركيب سني و جنسي دانش آموزان مقطع مورد نظر، و همچنين عواملي چون تراكم جمعيت و سرانه مسكوني محله، وضعيت اجتماعي و فرهنگي ساكنان و نظاير اينها باشد؛ كه خود اين عوامل مطالعه اجتماعي و فرهنگي محله را قبل از اجراي طرح ضروري مي سازد. ظرفيت و سطوح مورد نياز براي يك واحد خانه مشق نيز حداقل بايد داراي مشخصات زير باشد:
با توجه به تنوع فضاهاي مورد نياز و تاثير عملكردي مجموعه ، ظرفيت اعمال شدني براي خانه مشق مي تواند حدود 80 نفر (40 نفر دختر و 40 نفر پسر ) باشد كه در دو نوبت از فضاي آن بهره برداري خواهند كرد. بنا بر اين ، زير بناي 300 متر مربع با سرانه 6 متر مربع براي هر دانش آموز (استفاده 50 كودك به طور همزمان ) براي مجموعه پيش بيني مي شود. در اين زير بنا ، دو قرائتخانه هر يك به وسعت تقريبي 50 متر مربع و يك كتابخانه با وسعت تقريبي 30 متر مربع و كارگاه فعاليتهاي هنري با وسعت تقريبي 30 متر استقرار خواهد يافت.
با وجود آنکه حرکت در ارتفاع براي کودکان دبستاني چندان مناسب نيست، اما محدوديتهاي زمين (با توجه به تراكم محله‌هاي مورد نظر) ، احتمالا“ موجب خواهد شد كه بناي خانه مشق در دو طبقه ساخته شود. بنابراين فضاهايي كه مستلزم دسترسي عمومي‌اند (مانند بخشهاي اداري ، كتابخانه و كارگاهها ) در طبقه همكف و فضاهاي آرامتر (مانند قرائتخانه ) در طبقه اول مستقر خواهد شد. بدين ترتيب زير بنايي در حدود 150 متر مربع در طبقه همكف و زير بنايي در همين حدود (و شايد مقداري كمتر ) در طبقه اول استقـرار مي يابد.
چكيده
توزيع جمعيت و تراكم واحدهاي مسكوني شهر تهران توزيع ناموزوني محسوب مي شود و شكل گيري محلات آن از عوامل اجتماعي و فرهنگي خاص تاثير پذيرفته است. به همين جهت نيز تراكم شديد ، پائين بودن سرانه زمين ، بعد خانوار بالا و فقدان فضاهاي مطلوب و كافي گذران اوقات فراغت بويژه براي كودكان ، به خصوصيات ويژه تعدادي از مناطق شهر از جمله مناطق جنوبي آن مبدل شده است. همين بستر به همراه ساير عوامل اقتصادي و اجتماعي دخيل ، زمينه بروز برخي اختلالات رفتاري را در عرصه اجتماعي و فرهنگي پديد مي آورد كه هر چند در ظاهر امر مشهود نيست ، ولي با رشد بطئي و نامحسوس خود ، احتمال دارد در سالهاي آينده به شكل ناهنجاريهاي اجتماعي و فرهنگي امكان ظهور پيدا نمايد.
در پاسخ به اين نارسايي اجتماعي است كه طرح احداث خانه مشق با هدف تامين فضاي كافي و مناسب جهت رسيدگي به تكاليف درسي دانش آموزان دوره ابتدايي و فراهم ساختن فضاهاي گذران اوقات فراغت مطلوب براي كودكان واقع در گروه سني ب و ج در دستور كار مديران برخي از مناطق 22 گانه شهرداريهاي تهران قرار گرفته است. بنظر مي رسد كه اين كار در صورت اجراي فراگير و منطبق بر شرايط خاص اجتماعي و فرهنگي محلات - بويژه محلات متراكم جنوب تهران-  مي تواند تاثير قابل توجهي در ارتقا منش شهروندي اين شهروندان بزرگسال آينده تهران داشته باشد.
در طرح احداث خانه مشق با توجه به اهداف اصلي آن و تركيب سني و جنسي استفاده كننده از مكان ، عواملي همچون اندازه محله ، تعداد جمعيت ، دسترسي راحت و پياده ، شعاع عملكرد مطلوب ، ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي محله و عوامل مؤثر ديگر مد نظر ويژه قرار مي گيرند. چرا كه در نهايت اين عوامل هستند كه زمينه آسايش ، آرامش و رضايتمندي استفاده كنندگان و شهروندان را فراهم مي سازند.
مقياس عملكردي اين نوع كاربري (خانه مشق ) به دليل درآميختگي كالبدي با محله از يك سو و پيوستگي عملكردي با واحدهاي همسايگي (زير محله ) از سوي ديگر ، ضمن تاثير از نظام كالبدي – فضايي محله و سلسله مراتب تقسيمات منطقه اي ،  از خود ويژگي عملكردي نيز برخوردار است. اين خود ويژگي خانه مشق را در نظام سلسله مراتب تقسيمات شهري ، در رديف  واحدهاي همسايگي قرار مي دهد.