روابط عمومي به مفهوم امروزين آن تا قبل از جنگ جهاني دوم در ايران پديده و حرفه اي ناشناخته بود. هر چند که از روش هاي روابط عمومي در انقلاب مشروطيت ايران بارها استفاده شد ولي به عنوان يک حرفه و فن شناخته شده مطرح نشد. قبل از جنگ جهاني دوم در ايران اداره کل تبليغات وجود داشت و بعضي از وزارتخانه ها و موسسه ها واحدي به نام اطلاعات داير کرده بودند که عمده کار آنان راهنمايي و هدايت ارباب رجوع بود، اما در جنگ دوم جهاني که سالهاي اشتغال ايران و دوران هيجان ملت براي ملي شدن صنعت نفت بود، لزوم وجود اداره و واحدي به منظور شناساندن کارها و برنامه هاي هر موسسه به مفهوم واقعي آن احساس و ثابت شد و در همين ايام بود که اکثر سازمانها و دستگاه ها نسبت به تشکيل ادارات اطلاعات و انتشارات اقدام کردند و خود را به وسايل ارتباط جمعي نزديک ساختند.
 آنچه اکنون به عنوان روابط عمومي چه از نظر اصطلاح و چه از نظر حرفه روابط عمومي باز مي شناسيم. براي نخستين بار در شرکت ملي نفت ايران ايجاد شده است. در شرکت سابق نفت ايران و انگليس تا سال 1330 يک دفتر اطلاعات و مطبوعات وجود داشت و اين دفتر رابط بين شرکت و مطبوعات بود. پس از ملي شدن صنعت  نفت، دفتري تحت همان عنوان در شرکت ملي نفت ايران تشکيل شد و عنوان همين دفتر بود که بعدا" به روابط عمومي تبديل شد. در شرکت سهامي تصفيه نفت وابسته به صنعت نفت ايران بود که دو نفر از افراد سرشناس علم ارتباطات و روابط عمومي چون دکتر حميد نطقي استاد دانشکده علوم ارتباطات اجتماعي و ابوالقاسم راحت شاعر و روزنامه نويس در آن اشتغال به کار داشتند. تحول روابط عمومي تا آن اندازه بود که ظرف حدود 2 سال انجمني به نام انجمن روابط عمومي ايران و چند موسسه مشاوره در روابط عمومي به وجود آمد و حتي دانشکده علوم ارتباطات اجتماعي اين رشته را در سطوح ليسانس تدريس کرد.
 از تشکيل نخستين روابط عمومي در دستگاههاي دولتي، تاريخ دقيقي در دست نيست ولي از سال 1345 شمسي بود که وزارتخانه ها به تدريج اداره اطلاعات، تبليغات و انتشارات را به نام روابط عمومي برگرداندند. تعدادي از آنها حتي تا چند سال بعد از انقلاب نيز فعاليت هاي روابط عمومي را با برخي فعاليت هاي ديگر تلفيق کرده بودند و بخش هايي نظير روابط عمومي و انتشارات يا اداره اطلاعات و روابط عمومي را با هم به کار مي بردند، در حالي که همين روابط عمومي ها اکنون به عنوان واحدهاي مستقل در موسسه ها عمل مي کنند، ولي موسسه هايي که در سالهايي اخير ايجاد کرده اند آنها را با عناوين سازماني ديگري چون روابط عمومي و دبيرخانه، روابط عمومي و دفتر مدير کل، روابط عمومي و اموربين الملل و ... ترکيب کرده اند.
نخستين سمينار روابط عمومي در ايران نيز در تاريخ 30 آذر سال 1342 توسط شرکت نفت در آبادان و دومين سمينار روابط عمومي در 13 مهر 1344 در کرمانشاه از سوي شرکت نفت برگزار شد.
وزارتخانه ها و موسسات هاي بزرگ ديگر ايران، به اقتباس از اين شرکت و سالها پس از تأسيس دفتر روابط عمومي در شرکت ملي نفت ايران اقدام به تأسيس دفاتر روابط عمومي کردند.
پس از تشکيل واحدهاي روابط عمومي در ايران، نياز به آموزش مسئولان روابط عمومي و کارمندان اين واحدها احساس شد. براي اين منظور وزارت اطلاعات و جهانگردي سابق، اقدام به تشکيل کلاسهاي کوتاه مدت آموزشي کرد. پاره اي از وازرتخانه ها، مانند وزارت امور خارجه، براي آموزش کارکنان و وابستگان خود در کشورهاي خارج، رأسا" به تشکيل دورههاي کوتاه مدت روابط عمويم اقدام کردند.
در سال 1345 براي تشکيل دانشکده اي در رشته روابط عمومي مطالعاتي صورت گرفت که در سال 1346 منجر به تشکيل "موسسه عالي مطبوعات و روابط عمومي" شد.
اين موسسه عالي با اجراي آزمون ورودي از ميان فارغ التحصيلان دبيرستان ها در رشته هاي ادبي، رياضي، طبيعي و روزنامه نگاري، تعدادي دانشجو براي تحصيل در رشته ليسانس روابط عمومي برمي گزيد. دانشجويان پس از طي 4 سال تحصيل و گذراندن 140 واحد درسي موفق به اخذ ليسانس در رشته روابط عمومي مي شدند.
موسسه عالي "مطبوعات و روابط عمومي" در سال تحصيلي 47-1346 فعاليت خود را آغاز کرد. فعاليتهاي اين دانشکده تا سال 1357 ادامه داشت و هر سال تعدادي ليسانس روابط عمومي وارد بازار کار شدند.
پيش از پيروز انقلاب اسلامي شرکتهاي بزرگ بخش خصوصي، بويژه آنها که بخشي از سرمايه شان را شرکتهاي خارجي تشکيل ميدادند داراي واحد روابط عمومي بودند ولي روابط عمومي بخش خصوصي در ايران بخش کوچکي از روابط عمومي را تشکيل مي داد و حجم آن در برابر روابط عمومي بخش دولتي و نيمه دولتي بسيار ناچيز بود.
در ايران بر خلاف کشورهاي سرمايه داري دفاتر خصوصي روابط عمومي که خدمات کارشناسانه به دفاتر روابط عمومي دولتي و غير دولتي بفروشند، وجود نداشت و هنوز نيز وجود ندارد. تنها پيش از انقلاب اسلامي تعدادي بنگاه تبليغاتي در تهران وجود داشتند که در زمينه آگهي هاي بازرگاني خدمات تخصصي خود را به واحدهاي روابط عمومي دولتي و غير دولتي مي فروختند. ساير خدمات تخصصي دفاتر روابط عمومي از کارشناسان آزاد و يا دفاتر خاص اين خدمت خريداري شد.
در کشورهاي صنعتي روابط عمومي از بطن موسسه هاي بخش خصوصي توليد يافت. ولي در ايران اين موسسه هاي دولتي بود که براي اولين بار روابط عمومي را به وجود آوردند.

سارا جعفري

منابع :
(۱) کتاب تئوری و عمل در روابط عمومی و ارتباطات، علی میرسعید قاضی.