چكيده :
افراد وقتـي كه به صورت گروه درمي آيند داراي استعدادي مي شوند كه توانشان افزايش مييابـد يعني اينكه ((گروههـا بيش از جمع توانائيهـاي تك تك اعضاي خود كار انجام ميدهند )) .(رضائيان - 1380 )
چگونگي و فرآيند اين ويژگي از مباحثي است كه از ديدگاههاي مختلف قابل بررسي مي باشد زيرا نه تنها در علوم رفتاري و انساني بلكه در خصوصيت مواد و ساير پديده هاي طبيعي نيز اين خاصيت به اشكال مختلف وجود دارد .
در علوم پزشكي و يا داروئي موادي را مي شناسيم كه هر گاه با هم تركيب مي شوند داراي تواني تصاعدي ميشوند و اثرشان بيش از توان عددي آنها درشرايط مصرف غيرتركيبي است .در مطالعه رفتار بسياري از حيوانات و جانوران ملاحظه مي كنيم كه رفتارهاي آنها در شرايطي كه مورد تهديد قرار مي گيرند و نياز به دفاع از خود دارند و يا براي تامين غذا نياز حمله به جانوري قويتر از خود را دارند با حملات گروهي داراي قدرتي شده اند كه با محاسبه عددي نيروي منفرد آنها در خارج از گروه بسيار فاصله دارند .
فرآيندي كه اين گونه افزايش نيرو را در موقعيت هاي فوق و شرايط مشابه توجيه مي كند تحت عنوان سينرژيسم نام برده شده است.
سينرژي از كلمه سينرژا 1 يوناني به معني تعاون 2 است در معني ديگر سينرژس 3 آمده است و در فرهنگ هاي معتبر با تعاريف زير آمده است :
1- تعامل دو يا بيشتر از افراد يا نيروها بطوريكه اثر تركيبي حاصله بزرگتر از مقدار انرژي فرد آنها باشد .
2- تعاملي همكارانه بين مردم براي كمكي بدست آوردني كه كاملاً گروه با يكديگر شود كه حاصل آن اثر تركيبي بيشتر مي شود.
بطور كلي سينرژي در معاني امروزي و علم روانشناسي كاربردي به معناي تعاون و همكاري آمده است كه اين معنا به ساير علوم طبيعي و حتي فني تسري پيدا نموده است كه عمده ترين كاربردهاي آنها در علوم فيزيك ،كامپيوتر ،الكترونيك و ساير علوم مي باشد از آنجا كه سينرژي هم نيروزايي را مطرح مي كند هر جا در طبيعت كه بحث انرژي مطرح مي شود بي مناسبت نيست كه اين مقوله نيزجايي داشته باشد وچون درتمام جهان از كوچكترين ذرات تاعظيم ترين اجسام وهرچه درطبيعت است حاوي انرژي است مي توان گفت سينرژي در تمام عالم و در كليه علومي كه قصد شناخت آنها را دارد ساري و جاري است .
هدف از اين بررسي آن است كه نظريات و ديدگاههاي مختلفي را كه براي توجيه اين خاصيت گروهها مي توان يافت مطرح و براي سوالات زير پاسخي يافت .
- آيا هم نيروزايي فقط ويژگي جامعه انساني است ؟
- آيا فرآيند سينرژي در بين انسان و ساير موجودات يكسان عمل مي كند ؟
- آيا براي ايجاد سينرژي در گروه شرايط و مقدمات خاصي لازم است ؟
- آيا هم نيروزايي از خارج از گروه عامل ايجاد افزايش انرژي در جمع مي شود ويا اينكه اهداف مشترك دروني كه هر يك از افراد در گروه دارد باعث ايجاد هم نيروزايي مي شود .
در اين مقاله سعي شده است با استفاده از منابع موجود ديدگاههاي مختلف دانشمندان و صاحبنظران در اين مقوله را عنوان و در صورتيكه ديدگاه مقابلي وجود داشته است نظريات آنها را نيز بياوريم .
در پايان ضمن جمع بندي ، پيشنهاداتي را جهت انجام نحقيقات بعدي به منظور شناخت بهتر اين ويژگي كه مي تواند براي كليه افراد و به خصوص مديران سطوح مختلف در شناخت گروه و استفاده از توان مشاركتي كاركنان موثر باشد ارائه نموده ايم .
مقدمه :
يكي از زمينه هاي روانشناس تجربي بحث ديناميسم گروه است كه به ويژه پس از جنگ جهاني دوم مطرح شده است.(موفقيان ، 1368)
از زمانيكه كورت لوين (1890) به عنوان پايه گذار اين علم گروه را با ويژگيهاي و خصوصيات جديد و محتوايي مغاير با مشخصه هاي قبلي توصيف نمود زمينه هاي مباحثي نظير عوامل موثر بر ديناميسم گروهي و از جمله سينرژي در گروه به عنوان يك مفهوم كليدي در اغلب تحقيقات مربوط به علم رفتار و جامعه شناسي مطرح شده است.
او مي گفت : ((گروه يك تماميت ساختمان يافته اي است كه مختصات آن با مجموع اجزاء تشكيل دهنده آن متفاوت است)) . به نظر وي گروه و پيرامون آن يك ميدان پويا و متحركي است كه ثبات و تغيير آن با توسل به بازي نيروهاي رواني – اجتماعي از قبيل فشارهاي زياد ، مقاومت موانع و تعقيب هدفهاي معين و قابل تعين است .(توسلي ،1377 ) .
هر كدام از مقولاتي كه در تعريف فوق ملاحظه مي شود از جمله ميدان پويا ، ثبات . تغيير ، بازي نيروهاي رواني – اجتماعي و ...... مي تواند بحث جداگانه اي را به خود اختصاص دهد ولي يكي از مهمترين وجالب ترين موضوعات قابل بررسي مقوله سينرژي و هم نيروزايي ناشي از تشكل گروه و جمع است كه شناخت آن پايه تحليلي بسياري از مقولات روانشناختي و جامعه شناسي است.
شناخت و مطالعه پديده هاي اجتماعي و ويژگيهاي رفتار انساني عليرغم پيچيدگي هاي كه آن
